Sık Kullanılan İtalyanca Fiiller ve Şimdiki Zaman Çekimleri

İtalyanca konuşmanın büyük kısmı birkaç düzine fiille döner: essere, avere, fare, andare, potere, volere, dovere ve benzerleri. Bu fiillerin çoğu düzensiz olduğu için şimdiki zaman çekimlerini ayrı ayrı ezberlemek gerekir. Aşağıda en temel 12 düzensiz fiilin çekim tablosunu, günlük hayatta sık geçen düzenli fiilleri ve geçmiş zamanda hangi yardımcı fiili aldıklarını bulacaksın.

Neden fiillerle başlamalı?

İsimleri ezberlemek kolaydır ama cümleyi kuran fiildir. Voglio un caffè (volyo un kaffe – bir kahve istiyorum) cümlesinde kahve kelimesini bilmesen bile işaret edip anlaşabilirsin; voglio olmadan cümle kurulmaz. Bu listedeki fiiller tek tek frekans sayımıyla seçilmedi; başlangıç ve orta seviye ders kitaplarında, günlük konuşmada ve dizilerde sürekli karşına çıkan fiillerden derlenmiş bir seçkidir.

Okunuşlarda Türkçe harfleri kullandık. gli sesinin Türkçede tam karşılığı yok: dil ortası damağa değerek söylenen yumuşak bir “ly” gibidir (voglio = volyo). c ve g harfleri arkasından gelen harfe göre okunur: e ve i önünde “ç” ve “c”, diğer harflerin önünde “k” ve “g” olur. Vurgulu son hece aksanla yazılır: può, è, dà.

En temel 12 düzensiz fiil ve şimdiki zaman çekimi

Tablo sırası her satırda aynıdır: io (ben), tu (sen), lui/lei (o), noi (biz), voi (siz), loro (onlar). İtalyancada özne zamiri çoğu zaman söylenmez, çünkü fiil eki kişiyi zaten gösterir.

Okunuşu zor olanlar: faccio (façço), facciamo (façamo), dici (diçi), dice (diçe), diciamo (diçamo), vieni (vyeni), puoi (puoy), può (puo, vurgu sonda), vuole (vuole), vogliamo (volyamo), dobbiamo (dobbyamo), sappiamo (sappyamo). Essere ve avere fiillerinin kullanımını ayrıca İtalyanca essere ve avere yazısında anlattık.

Stare fiili Türkçeye tek kelimeyle çevrilmez: Come stai? (kome stay) “nasılsın”, sto a casa (sto a kasa) “evdeyim, evde kalıyorum” anlamına gelir. Sto mangiando (sto mancando – yemek yiyorum, şu an) yapısıyla şimdiki zamanın “şu anda” vurgusunu da verir.

Düzenli fiiller: -are, -ere, -ire

Düzenli fiiller mastar ekine göre üç gruba ayrılır. Eki atıp kişi ekini eklersin. -ire grubunda bir alt grup daha vardır: finire, capire, preferire gibi fiiller io, tu, lui/lei ve loro kişilerinde araya -isc- alır.

capisco “kapisko”, capisci “kapişi”, capisce “kapişe” okunur: sc, e ve i önünde “ş” olur. Loro çekiminde vurgu genellikle sondan üçüncü hecededir: pàrlano, prèndono (vurgu işaretini yalnız burada gösterdik, normal yazımda konmaz). Gruplar ve yazım değişiklikleri (cercare → cerchi, pagare → paghi) ayrı bir yazının konusu; temel çekimi oturtmak için bu tablo yeterli.

Günlük hayatta sık geçen fiiller ve geçmiş zaman yardımcısı

Geçmiş zaman passato prossimo, yardımcı fiil (avere ya da essere) ve ortaç (participio) ile kurulur. Hareket ve durum değişikliği bildiren fiillerin çoğu essere, nesne alan fiillerin çoğu avere alır. Kural mutlak değil, bu yüzden tablodaki yardımcıyı fiille birlikte öğren.

Essere alan fiillerde ortaç özneye göre cinsiyet ve sayı alır: Marco è partito, Giulia è partita, siamo partiti. Finire gibi bazı fiiller iki yardımcıyı da alabilir: ho finito il lavoro (işi bitirdim) ama il film è finito (film bitti). Geçmiş zamanın iki türünü passato prossimo ve imperfetto yazısında karşılaştırdık.

Potere, volere, dovere: arkasından mastar gelir

Bu üç fiil Türkçedeki “-ebilmek, istemek, -meli” yapılarının karşılığıdır ve arkasından çekimsiz mastar alır: Posso entrare? (posso entrare – girebilir miyim?), Voglio imparare l’italiano (volyo imparare litalyano – İtalyanca öğrenmek istiyorum), Devo lavorare domani (devo lavorare domani – yarın çalışmam gerekiyor).

Kibar rica için volere fiilinin şart kipi vorrei (vorrey – isterdim) kullanılır; dükkânda ve restoranda voglio yerine genellikle bu tercih edilir. Geçmiş zamanda bu fiiller ders kitaplarında çoğunlukla arkalarındaki fiilin yardımcısını alır (sono dovuto andare – gitmem gerekti), ancak günlük konuşmada ho dovuto andare da çok yaygındır.

Örnek cümleler

• Che cosa fai stasera? (ke kosa fay stasera) – Bu akşam ne yapıyorsun?
• Vado al lavoro in autobus. (vado al lavoro in autobus) – İşe otobüsle gidiyorum.
• Non so dov’è la stazione. (non so dove la statsyone) – İstasyonun nerede olduğunu bilmiyorum.
• Mi dai il tuo numero? (mi day il tuo numero) – Numaranı verir misin?
• Vengono da noi domenica. (vengono da noy domenika) – Pazar günü bize geliyorlar.
• Ieri abbiamo mangiato una pizza e siamo usciti. (yeri abbyamo mancato una pittsa e syamo uşiti) – Dün pizza yedik ve dışarı çıktık.
• Può ripetere, per favore? (puo ripetere, per favore) – Tekrar edebilir misiniz, lütfen?

Che cosa içindeki cosa kelimesi standart okunuşta “kosa” olarak verilir; kuzey İtalya’da çoğunlukla “koza” duyarsın, iki okunuş da doğaldır.

Bu fiilleri nasıl çalışmalı?

Her gün iki üç fiil seç ve altı kişiyle sesli çek, sonra her biriyle kendi hayatından bir cümle kur. Düzensiz fiillerde önce io, tu ve lui/lei çekimlerini otur; bunlar konuşmada en çok kullandıkların olacak. Bir hafta sonra aynı fiilleri geçmiş zamanda tekrar et. Fiilleri kelime listeleriyle birlikte çalışmak isteyenler en çok kullanılan 100 İtalyanca kelime listesinden başlayabilir. Fiillerle renkleri ve aile kelimelerini birleştirmek için İtalyanca renkler ve İtalyanca aile üyeleri yazılarına bakabilirsin; tüm konular İtalyanca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

İtalyancada en önemli fiil hangisi?

Tek bir cevap yok, ama essere ve avere hem tek başına hem de geçmiş zamanın yardımcı fiili olarak kullanıldığı için listenin başında gelir. Hemen arkasından fare, andare ve üç modal fiil gelir.

Düzensiz fiillerin hepsini ezberlemek gerekir mi?

Başlangıçta hayır. Bu yazıdaki 12 fiilin şimdiki zamanı ve sık kullanılan fiillerin geçmiş zaman ortaçları günlük konuşmanın büyük kısmını karşılar. Diğer düzensiz biçimleri okudukça ve dinledikçe öğrenirsin.

Hangi fiilin essere, hangisinin avere aldığını nasıl bilirim?

Genellikle hareket (andare, venire, partire), durum değişikliği (nascere, diventare) ve dönüşlü fiiller essere, nesne alabilen fiiller avere alır. İstisnalar olduğu için en güvenli yol fiili yardımcısıyla birlikte, örneğin “sono andato” diye ezberlemektir.

Özne zamirini söylemek yanlış mı?

Yanlış değil, ama gerekmediği yerde kullanmak cümleye vurgu katar. Io lavoro “çalışan benim” gibi bir karşıtlık hissi verir; normal cümlede lavoro demek yeterlidir.