Essere ve Avere: İtalyancanın İki Temel Fiili

Essere “olmak”, avere “sahip olmak” demek ve İtalyancada en çok kullanılan iki fiil. Şimdiki zamanda essere: sono, sei, è, siamo, siete, sono; avere: ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno diye çekilir. İkisi aynı zamanda geçmiş zamanın yardımcı fiilleri olduğu için, onları iyi oturtmadan İtalyancada ilerlemek zor.

Şimdiki zaman çekimi

İki küçük tuzak var. Birincisi: sono hem “ben” hem “onlar” için kullanılır; hangisi olduğunu bağlam söyler. İkincisi: avere‘nin çekimlerindeki h harfi okunmaz, sadece yazıda ho (sahibim) ile o (veya), ha (sahip) ile a (-e) arasındaki farkı göstermek için vardır. Aynı şekilde è (o … -dir) aksanlıdır, e (ve) aksansız.

Essere ne zaman kullanılır?

• Kimlik ve milliyet: Sono Ayşe, sono turca. (sono ayşe, sono turka) – Ben Ayşe, Türküm.
• Nereli olduğun: Siamo di Izmir. (siyamo di izmir) – İzmirliyiz.
• Meslek: Mio padre è medico. (mio padre e mediko) – Babam doktor. Yalın meslekten önce artikel kullanılmaz; meslek bir sıfatla nitelenirse gelir: È un medico famoso. (e un mediko famozo) – O ünlü bir doktor.
• Özellik ve durum: La lezione è interessante. (la letsyone e interessante) – Ders ilginç. Sei stanco? (sey stanko) – Yorgun musun?
• Yer: Il museo è in centro. (il muzeo e in çentro) – Müze merkezde.
• Saat: Che ore sono? – Sono le otto. (ke ore sono? sono le otto) – Saat kaç? – Saat sekiz.

Var/yok demek için de essere kullanılır: C’è un bar qui vicino? (çe un bar kui viçino) – Yakınlarda bir kafe var mı? Çoğulda ci sono: Ci sono molti turisti. (çi sono molti turisti) – Çok turist var.

Avere ne zaman kullanılır?

• Sahiplik: Ho una sorella e due fratelli. (o una sorella e due fratelli) – Bir kız kardeşim ve iki erkek kardeşim var.
• Yaş: Ho venticinque anni. (o ventiçinkue anni) – 25 yaşındayım. Kelimesi kelimesine: “25 yılım var.”
• Fiziksel ve duygusal hâller: aşağıdaki tabloda.

Örnekler: Ho fame, andiamo a mangiare? (o fame, andiyamo a mancare) – Acıktım, yemeğe gidelim mi? Hai ragione. (ay racone) – Haklısın. Ho bisogno di aiuto. (o bizonyo di ayuto) – Yardıma ihtiyacım var. Non ho voglia di uscire. (non o volya di uşire) – Dışarı çıkmak istemiyorum.

Türklerin en sık yaptığı hatalar

Hava için ise farklı bir yapı var: Fa freddo. (fa freddo) – Hava soğuk. Kişi üşüyorsa ho freddo, hava soğuksa fa freddo.

Geçmiş zamanda yardımcı fiil olarak

İtalyancada en sık kullanılan geçmiş zaman olan passato prossimo, essere ya da avere + fiilin geçmiş ortacı ile kurulur.

• avere + ortaç (çoğu fiil): Ho mangiato una pizza. (o mancato una pittsa) – Bir pizza yedim. Abbiamo visto un film. (abbiyamo visto un film) – Bir film izledik.
• essere + ortaç (belirli hareket ve durum değişikliği fiilleri – andare, venire, arrivare, partire, nascere, morire gibi – ve dönüşlü fiiller; camminare ve viaggiare gibi bazı hareket fiilleri ise avere alır): Sono andato a Milano. (sono andato a milano) – Milano’ya gittim. Kadın konuşuyorsa: Sono andata.

Essere ile kurulan geçmiş zamanda ortaç, öznenin cinsiyetine ve sayısına uyar: Marco è arrivato, Giulia è arrivata, i ragazzi sono arrivati. Hangi fiilin hangi yardımcıyı aldığını ve imperfetto ile farkını passato prossimo ve imperfetto yazısında anlattık.

Essere ve avere’nin kendi geçmiş zamanları da sık kullanılır:

Quando ero piccolo, avevo un cane. (kuando ero pikkolo, avevo un kane) – Küçükken bir köpeğim vardı.

Kısa pratik: kendini anlat

Şu kalıbı kendi bilgilerinle doldur ve yüksek sesle söyle: Mi chiamo …, sono di …, ho … anni. Sono studente / studentessa e ho un fratello. (mi kyamo …, sono di …, o … anni. sono studente / studentessa e o un fratello) – Adım …, …lıyım, … yaşındayım. Öğrenciyim ve bir erkek kardeşim var. Bu kalıbı genişletmek için İtalyanca kendini tanıtma yazısına göz at. Artikellerde emin değilsen İtalyanca artikeller tablosu yanında dursun; tüm konular İtalyanca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

“Ho” neden “o” diye okunuyor?

İtalyancada h harfi kendi başına ses vermez. Ho, hai, ha, hanno yazımındaki h, bu kelimeleri aynı okunan o (veya), ai (-lere), a (-e) ve anno (yıl) kelimelerinden ayırmak için kullanılır.

“È” ile “e” farkı nedir?

Aksanlı è “o … -dir” anlamındaki fiil, aksansız e “ve” bağlacı. Okunuşları neredeyse aynı; yazarken aksanı unutma, anlam değişir.

Essere ve stare arasındaki fark ne?

İkisi de “olmak” diye çevrilebilir. Stare özellikle sağlık ve hâl için kullanılır: Come stai? – Sto bene. (kome stay? sto bene) – Nasılsın? – İyiyim. Kimlik, özellik ve yer için essere kullanılır.

Hangi fiiller geçmiş zamanda essere alır?

Çoğunlukla hareket (andare, venire, arrivare, partire), durum değişikliği (nascere, morire, diventare) ve dönüşlü fiiller (alzarsi, chiamarsi). Bunların dışındaki fiillerin çoğu avere alır. Dikkat: her hareket fiili essere almaz; camminare (yürümek), viaggiare (seyahat etmek) ve nuotare (yüzmek) avere alır: Ho camminato molto. (o kamminato molto) – Çok yürüdüm.