Passato Prossimo ve Imperfetto Farkı

Passato prossimo, bitmiş ve sınırları belli bir eylemi anlatır; Türkçedeki “-dı”ya yakındır: Ieri ho mangiato una pizza – Dün pizza yedim. Imperfetto ise süreci, alışkanlığı ve arka planı anlatır; Türkçedeki “-yordu” ve “-ardı”ya yakındır: Da bambino mangiavo sempre la pizza – Çocukken hep pizza yerdim. Bir hikâyede imperfetto sahneyi kurar, passato prossimo olayı ilerletir.

Passato prossimo nasıl kurulur?

Yardımcı fiil (avere ya da essere) + geçmiş ortaç (participio passato). Düzenli fiillerde ortaç şöyle yapılır:

Çoğu fiil avere alır: Ho parlato con Marta. (o parlato kon marta) – Marta’yla konuştum. Belirli hareket ve durum değişikliği fiilleri (andare, venire, partire, arrivare, nascere, morire gibi) ile dönüşlü fiiller essere alır ve ortaç özneye uyar; camminare ve viaggiare gibi bazı hareket fiilleri ise avere alır: Siamo partiti alle sette. (siyamo partiti alle sette) – Saat yedide yola çıktık. Lei si è svegliata tardi. (ley si e zvelyata tardi) – O (kadın) geç uyandı. Yardımcı fiillerin çekimi için essere ve avere yazısına bak.

En sık kullanılan düzensiz ortaçlar

Imperfetto nasıl kurulur?

İyi haber: imperfetto İtalyancanın en düzenli zamanlarından biri. Mastar ekini at, -avo, -evo, -ivo kökünü ekle ve aynı sonları kullan.

Düzensizler azdır: essere → ero, fare → facevo (façevo), dire → dicevo (diçevo), bere → bevevo. Okunuşta vurguya dikkat: parlavano “PAR-la-va-no” değil, “par-LA-va-no” diye okunur.

Kullanım farkı: tek tabloda

En güzel örnekler ikisinin bir arada kullanıldığı cümleler: Mentre cenavamo, è arrivato Luca. (mentre çenavamo, e arrivato luka) – Biz akşam yemeği yerken Luca geldi. Arka planda süren eylem imperfetto, onu kesen olay passato prossimo.

İşaret kelimeleri

• Passato prossimo ile sık: ieri (yeri – dün), la settimana scorsa (la settimana skorsa – geçen hafta), una volta (una volta – bir kez), all’improvviso (allimprovvizo – birdenbire), poi (poy – sonra), per due ore (iki saat boyunca).
• Imperfetto ile sık: sempre (her zaman), di solito (di solito – genellikle), ogni giorno (onyi corno – her gün), mentre (mentre – -iken), da bambino (da bambino – çocukken), spesso (spesso – sık sık).

Bu kelimeler kesin kural değil, ipucudur. Ieri ile de imperfetto kullanılabilir, eğer dünkü bir durumu tasvir ediyorsan: Ieri pioveva tutto il giorno. (yeri pyoveva tutto il corno) – Dün bütün gün yağmur yağıyordu.

Zamana göre anlamı değişen fiiller

B1’e geçerken fark edeceğin ince bir nokta: bazı fiiller iki zamanda farklı çevrilir.

• Sapevo la verità. – Gerçeği biliyordum. / Ho saputo la verità. – Gerçeği öğrendim.
• Conoscevo Paolo. (konoşevo paolo) – Paolo’yu tanıyordum. / Ho conosciuto Paolo a una festa. (o konoşuto paolo a una festa) – Paolo’yla bir partide tanıştım.
• Dovevo partire. – Gitmem gerekiyordu (gidip gitmediğim belli değil). / Sono dovuto partire. – Gitmek zorunda kaldım (ve gittim).

Kısa alıştırma

Parantez içindeki fiili doğru zamana koy, sonra cevaplara bak.

1. Quando (essere) piccola, (abitare) a Bursa.
2. Sabato scorso (noi – andare) al cinema.
3. Mentre (io – leggere), il gatto (saltare) sul tavolo.
4. Di solito Marco (prendere) l’autobus, ma ieri (prendere) un taxi.

Cevaplar: 1. ero, abitavo – Küçükken Bursa’da oturuyordum. 2. siamo andati – Geçen cumartesi sinemaya gittik. 3. leggevo, è saltato – Ben okurken kedi masaya atladı. 4. prendeva, ha preso – Marco genelde otobüse binerdi ama dün taksiye bindi.

İki zamanı bir arada görmenin en iyi yolu hikâye okumak; İtalyanca A1–A2 kısa hikayeler bunun için iyi bir başlangıç. Diğer dilbilgisi konuları İtalyanca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

Passato prossimo ile imperfetto arasındaki temel fark nedir?

Passato prossimo eylemi bitmiş bir paket olarak görür (ne oldu?), imperfetto ise süren bir süreç, alışkanlık ya da durum olarak (nasıldı, ne yapılıyordu?). Türkçede kabaca “-dı” ve “-yordu/-ardı” farkı.

“Ho vissuto” mu “vivevo” mu demeliyim?

Süreyi belirtiyorsan ve o dönem bittiyse ho vissuto a Roma per tre anni. O dönemi bir arka plan olarak anlatıyorsan quando vivevo a Roma, andavo spesso al mare (Roma’da yaşarken sık sık denize giderdim).

Passato remoto nedir, öğrenmem gerekir mi?

Passato remoto daha çok edebi metinlerde ve bazı bölgelerin konuşma dilinde kullanılan bir geçmiş zamandır. A2–B1 için önce passato prossimo ve imperfetto’yu oturt; passato remoto’yu okurken tanıman yeterli.

Hangi fiillerin essere aldığını nasıl hatırlarım?

Hareket (andare, venire, partire, arrivare), durum değişikliği (nascere, diventare, morire) ve dönüşlü fiiller (alzarsi, svegliarsi) aklında olsun. Ayrıca essere‘nin kendisi de essere alır: sono stato. Ama her hareket fiili bu gruba girmez: Ho camminato (yürüdüm), Ho viaggiato (seyahat ettim).