İtalyanca Günler: Okunuşu, Artikel Kullanımı ve Mini Test

İtalyancada haftanın günleri lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica diye sıralanır ve cümle başı dışında küçük harfle yazılır. Pazartesiden cumaya kadar olan beş gün son hecesi vurgulu ve aksanlı (-dì) yazılır; sabato ve domenica ise aksansızdır. Günlerin çoğu erildir, yalnız domenica dişildir; “her pazartesi” anlamı için çoğunlukla artikel eklenir: il lunedì.

Haftanın günleri: yazılış ve okunuş

Aşağıdaki okunuşlar Türkçe harflerle yaklaşık olarak verilmiştir; büyük harfle yazılan hece vurgulu hecedir.

Ses notları: giovedì kelimesindeki gi Türkçedeki “c” gibi okunur, i harfi ayrıca duyulmaz. mercoledì ve domenica içindeki c, arkasından o ve a geldiği için “k” okunur. sabato ilk heceden, domenica ikinci heceden vurgulanır; Türkçe konuşanlar bu iki kelimede vurguyu sona kaydırma eğilimindedir. Harflerin okunuş kuralları için İtalyanca alfabe ve okunuşu yazısına bakabilirsin.

Günlerin adları nereden geliyor?

Hafta içi günlerin adları Latincedeki gezegen ve tanrı adlarından gelir; -dì eki Latince dies (gün) kelimesinin kalıntısıdır. Bu bağlantıyı bilmek ezberi kolaylaştırabilir:

• lunedì → Luna (Ay): Ay’ın günü.
• martedì → Marte (Mars): Mars’ın günü.
• mercoledì → Mercurio (Merkür): Merkür’ün günü.
• giovedì → Giove (Jüpiter): Jüpiter’in günü.
• venerdì → Venere (Venüs): Venüs’ün günü.
• sabato → İbranice kökenli şabat kelimesinden, Latince sabbatum yoluyla.
• domenica → Latince dies dominica “Rab’bin günü”.

İspanyolca ya da Fransızca biliyorsan benzerliği hemen fark edersin: İspanyolca lunes, martes, Fransızca lundi, mardi aynı kökten gelir.

Artikel ne zaman gelir: lunedì mi, il lunedì mi?

Günlerle ilgili en önemli kural farkı artikeldedir. Genel eğilim şöyledir, ama bağlam her zaman son sözü söyler:

Türkçede “pazartesi” ile “pazartesileri” arasındaki fark burada artikelle kurulur. Dikkat: il sabato bağlama göre “cumartesileri” (alışkanlık) anlamına gelebileceği gibi, belirli bir günü anlatan cümlede “o cumartesi” anlamına da gelebilir: Il sabato della festa pioveva. (il sabato della festa pyoveva) – Partinin olduğu cumartesi yağmur yağıyordu. Artikellerin genel mantığı için İtalyanca artikeller yazısı işine yarar.

Günlerin çoğulu

Aksanla biten günler (lunedì‘den venerdì‘ye) çoğulda değişmez; yalnız artikel değişir. sabato ve domenica ise normal çoğul kuralına uyar:

Örnek: I venerdì sera usciamo con gli amici. (i venerdi sera uşamo kon li amiçi) – Cuma akşamları arkadaşlarla dışarı çıkarız. Burada usciamo içindeki sci “ş” diye, gli ise yaklaşık “li” diye okunur; gli sesi aslında dil damağa yaslanarak çıkarılan, Türkçede tam karşılığı olmayan yumuşak bir “ly” sesidir.

Günle birlikte kullanılan zaman ifadeleri

Ses notları: oggi içindeki çift gg uzatılmış bir “c” sesidir; giorno kelimesinin başı da “c” okunur. feriale tabelalarda sık görülür; Türkçe “feriye” ile karıştırma, İtalyancada “iş günü” anlamındadır. Toplu taşıma tarifelerinde feriale ve festivo ayrımı bu yüzden önemlidir.

“Pazartesiden cumaya” demek için dal lunedì al venerdì (dal lunedi al venerdi) kalıbı yaygındır; konuşmada artikelsiz da lunedì a venerdì da duyulur. dal, al gibi birleşik edatların mantığı İtalyanca edatlar yazısında tablo hâlinde var.

Örnek cümleler

• Che giorno è oggi? (ke corno e occi) – Bugün günlerden ne?
• Oggi è mercoledì. (occi e merkoledi) – Bugün çarşamba.
• Domani è venerdì, finalmente! (domani e venerdi, finalmente) – Yarın cuma, nihayet!
• Il negozio è chiuso la domenica. (il negotsyo e kyuzo la domenika) – Dükkân pazarları kapalı.
• Ci vediamo giovedì alle sette. (çi vedyamo covedi alle sette) – Perşembe saat yedide görüşürüz.
• A lunedì! (a lunedi) – Pazartesi görüşürüz!
• Sabato scorso sono andato al mare. (sabato skorso sono andato al mare) – Geçen cumartesi denize gittim.
• Il martedì e il giovedì ho lezione di italiano. (il martedi e il covedi o letsyone di italyano) – Salı ve perşembe günleri İtalyanca dersim var.
• Che fai nel fine settimana? (ke fay nel fine settimana) – Hafta sonu ne yapıyorsun?

Okunuş notu: ho kelimesinde h okunmaz, yalnız “o” duyulur. chiuso içindeki ch “k” okunur; s harfi bu kelimede bölgeye göre “s” ya da “z” gibi duyulabilir. Saatle birlikte kullanım için İtalyanca saat sorma ve söyleme yazısına göz atabilirsin.

Sık yapılan hatalar

• Büyük harf: İtalyancada gün adları cümle ortasında küçük yazılır: Arrivo lunedì, “Lunedì” değil.
• Aksanı unutmak: lunedi yazımı mesajlarda sık görülür ama standart yazım lunedì‘dir. Aksan, vurgunun son hecede olduğunu gösterir.
• “Il lunedì” ile “lunedì” karışıklığı: Tek seferlik bir plan anlatırken artikel eklemek, karşı tarafa “her pazartesi” gibi gelebilir.
• Domenica’nın cinsiyeti: la domenica dişildir; sıfat da uyar: una domenica tranquilla (una domenika trankuilla) – sakin bir pazar.
• “On” edatı aramak: Türkçedeki “-de” anlamı için günün önüne genellikle edat konmaz: Parto venerdì – Cuma günü yola çıkıyorum.

Mini test

1. “Perşembe” İtalyancada nasıl yazılır?
2. “Pazarları dükkân kapalı” cümlesinde domenica önüne hangi artikel gelir?
3. il sabato kelimesinin çoğulu nedir?
4. “Bu cuma sinemaya gidiyorum” cümlesinde artikel gerekir mi?
5. “Gelecek salı” nasıl söylenir?

Cevaplar: 1. giovedì · 2. la (Il negozio è chiuso la domenica) · 3. i sabati · 4. Genellikle hayır: Venerdì vado al cinema. · 5. martedì prossimo.

Ayları da öğrenip tarih söylemeye geçmek istersen İtalyanca aylar yazısıyla devam edebilirsin; tüm konular İtalyanca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

İtalyancada hafta hangi günle başlar?

İtalya’da takvimler genellikle pazartesiyle başlar; günler de çoğunlukla lunedì‘den domenica‘ya sıralanır.

Gün adları neden küçük harfle yazılıyor?

İtalyanca yazım kurallarında gün ve ay adları özel isim sayılmaz; bu yüzden cümle başında değilse küçük harfle yazılır. Aylar için de aynı durum geçerlidir: marzo, settembre.

“Lunedì” ile “il lunedì” arasındaki fark nedir?

Artikelsiz lunedì çoğunlukla belirli, yakın bir pazartesiyi; il lunedì ise her hafta tekrarlanan bir alışkanlığı anlatır. Yine de bağlam belirleyicidir; geçmişteki belirli bir günü anlatırken de artikelli kullanım görülebilir.

“Hafta sonu” için hangisi doğru: fine settimana mı, weekend mi?

İkisi de kullanılır. il fine settimana İtalyanca kökenlidir; İngilizceden geçen il weekend günlük konuşmada çok yaygındır.