İtalyanca Edatlar: di, a, da, in, su Tablosu ve Mini Test

İtalyancada en sık kullanılan basit edatlar di, a, da, in, con, su, per, tra ve fra‘dır; Türkçede hâl ekleriyle (-in, -e, -de, -den) ve ile, için gibi sözcüklerle karşılanan ilişkileri ifade ederler. Bunlardan di, a, da, in ve su, arkasından gelen belirli artikelle birleşir: di + il = del, in + la = nella. Hangi edatın seçileceği çoğunlukla fiile ve isme bağlıdır, Türkçe ekle birebir eşleşmez; bu yüzden en verimli yol edatları kalıp hâlinde, örnekle öğrenmektir.

Dokuz basit edat ve temel anlamları

Aşağıdaki tablo her edatın en sık görülen anlamını verir. Her edatın başka kullanımları da vardır; tablo bir başlangıç haritasıdır, eksiksiz liste değildir.

Okunuşlar: il libro di Marco (il libro di marko), Vengo da Ankara (vengo da ankara), Abito in Italia (abito in italya), Esco con Luca (esko kon luka), il treno per Napoli (il treno per napoli), tra due giorni (tra due corni). giorni kelimesinde g harfinin arkasından i geldiği için Türkçedeki “c” gibi okunur.

Artikelle birleşen edatlar tablosu

di, a, da, in, su edatlarından sonra belirli artikel gelirse ikisi tek kelime olur (preposizioni articolate). in birleşirken ne-, di ise de- biçimini alır. Hangi artikelin seçileceğini unuttuysan önce İtalyanca artikeller tablosuna bak.

con için col ve coi biçimleri de vardır, ama günümüzde çoğunlukla ayrı yazılır: con il, con i. per, tra ve fra standart dilde artikelle birleşmez: per il, tra le.

• Il gatto è sul divano. (il gatto e sul divano) – Kedi kanepenin üstünde.
• Le chiavi sono nella borsa. (le kyavi sono nella borsa) – Anahtarlar çantanın içinde.
• Domenica andiamo al mare. (domenika andyamo al mare) – Pazar günü denize gidiyoruz.
• Stasera vado dagli amici. (stasera vado dalyi amiçi) – Bu akşam arkadaşlara gidiyorum. gli yaklaşık “lyi” diye okunur.
• Questo è il quaderno dello studente. (kuesto e il kuaderno dello studente) – Bu, öğrencinin defteri.

A mı in mi? Şehir, ülke ve mekânlar

Yer bildirirken Türkçede tek bir “-de / -e” ekine karşılık İtalyancada çoğunlukla iki seçenek vardır. Genel eğilim şöyledir:

Mekânlardaki ayrım mantıktan çok kullanıma dayanır; bu yüzden listeyi kalıp olarak ezberlemek en pratik yoldur. Ülke adı çoğulsa ya da sıfatla nitelenmişse genellikle artikelli biçim gelir: negli Stati Uniti (nelyi stati uniti – ABD’de), nell’Italia del Sud (nellitalya del sud – Güney İtalya’da).

Örnekler: Vivo a Bologna, ma lavoro in Emilia-Romagna. (vivo a bolonya, ma lavoro in emilya romanya) – Bologna’da yaşıyorum ama Emilia-Romagna bölgesinde çalışıyorum. Vado in ufficio in treno. (vado in uffiçyo in treno) – İşe trenle gidiyorum. İtalyancada gn harfleri Türkçedeki “ny” sesine yakındır.

Di ile da farkı: nereli, nereden, ne zamandan beri

Türk öğrencilerin en çok karıştırdığı ikili budur, çünkü ikisi de bazen “-den” diye çevrilir.

• Memleket: Sono di Istanbul. (sono di istanbul) – İstanbulluyum. essere fiiliyle memleket söylenirken çoğunlukla di kullanılır. Vengo da Istanbul (vengo da istanbul) ise “İstanbul’dan geliyorum” demektir; bağlama göre “İstanbulluyum” anlamı da taşıyabilir.
• Birinin yanına gitmek: Vado dal dottore. (vado dal dottore) – Doktora gidiyorum. Stasera ceno da Giulia. (stasera çeno da culya) – Bu akşam Giulia’da yemek yiyorum.
• -den beri, -dır: Studio italiano da due anni. (studyo italyano da due anni) – İki yıldır İtalyanca çalışıyorum. Burada fiil şimdiki zamandadır, çünkü durum hâlâ sürüyor. Bitmiş bir süre için per kullanılır: Ho studiato a Roma per due anni. (o studyato a roma per due anni) – Roma’da iki yıl okudum.
• Amaç, işlev: occhiali da sole (okkyali da sole – güneş gözlüğü), camera da letto (kamera da letto – yatak odası). Malzeme için ise di: una giacca di pelle (una cakka di pelle – deri bir ceket).
• Karşılaştırma: Marco è più alto di me. (marko e piu alto di me) – Marco benden uzun.

Bu yapılarda kullanılan essere ve avere çekimlerine essere ve avere yazısından bakabilirsin.

Su, con, per, tra/fra: kısa notlar

su fiziksel olarak “üstünde” ve “hakkında” anlamı verir: Il libro è sul tavolo (il libro e sul tavolo – kitap masanın üstünde), un articolo sull’arte (un artikolo sullarte – sanat üzerine bir makale).

con “ile” demektir: Parlo con il professore. (parlo kon il professore) – Hocayla konuşuyorum. Vado in vacanza con la mia famiglia. (vado in vakantsa kon la mia familya) – Ailemle tatile gidiyorum.

per bağlama göre “için”, “boyunca” ya da varış yönü bildirir; her zaman Türkçe -e ekiyle eşleşmez: Questo regalo è per te. (kuesto regalo e per te) – Bu hediye senin için. Ho dormito per otto ore. (o dormito per otto ore) – Sekiz saat uyudum. Domani parto per Roma. (domani parto per roma) – Yarın Roma’ya doğru yola çıkıyorum.

tra / fra anlamca aynıdır; seçim çoğunlukla kulağa hoş gelmesine göre yapılır (fra tre giorni, tra fratelli gibi aynı sesin tekrarından kaçınılır). İki anlamı öne çıkar: “arasında” (La farmacia è tra la banca e il bar – eczane bankayla kafenin arasında) ve gelecekte “… sonra”: Il treno parte tra dieci minuti. (il treno parte tra dyeçi minuti) – Tren on dakika sonra kalkıyor. Geçmiş için edat değil fa kullanılır: dieci minuti fa (on dakika önce). Saat ifadelerinde bu edatların nasıl kullanıldığını İtalyanca saat sorma ve söyleme yazısında görebilirsin.

Türk öğrencilerin sık yaptığı 5 hata

1. Vado in Roma yerine Vado a Roma: şehirle çoğunlukla a.
2. Studio italiano per due anni yerine Studio italiano da due anni: süren bir durum için da.
3. di il, in la yazmak yerine del, nella: belirli artikelle birleşme zorunludur.
4. Vado a dottore yerine Vado dal dottore: bir kişinin yanına giderken da.
5. Penso di te yerine Penso a te (penso a te – seni düşünüyorum): pensare a birini ya da bir şeyi düşünmek, pensare di + mastar ise bir şey yapmayı düşünmektir (Penso di partire – gitmeyi düşünüyorum).

Mini test: doğru edatı seç

Boşlukları doldur; gerekiyorsa edatı artikelle birleştir.

1. Abito ___ Torino.
2. Quest’estate andiamo ___ Spagna.
3. Le chiavi sono ___ tavolo.
4. Lavoro qui ___ tre anni.
5. Il film comincia ___ cinque minuti.
6. Questa è la macchina ___ mio fratello.
7. Stasera andiamo ___ cinema.
8. Devo andare ___ farmacia.

Cevaplar: 1. a (Torino’da oturuyorum) · 2. in (bu yaz İspanya’ya gidiyoruz) · 3. sul (anahtarlar masanın üstünde) · 4. da (üç yıldır burada çalışıyorum) · 5. tra / fra (film beş dakika sonra başlıyor) · 6. di (bu, kardeşimin arabası) · 7. al (bu akşam sinemaya gidiyoruz) · 8. in (eczaneye gitmem lazım).

Kendi cümleni kur: nerede yaşadığını, nereli olduğunu ve ne zamandan beri İtalyanca çalıştığını yaz. Örnek: Sono di Izmir, abito a Istanbul e studio italiano da sei mesi. (sono di izmir, abito a istanbul e studyo italyano da sey mesi) – İzmirliyim, İstanbul’da oturuyorum ve altı aydır İtalyanca çalışıyorum. Diğer konular için İtalyanca öğren sayfasına göz at.

Sık sorulan sorular

İtalyancada kaç edat var?

Dilbilgisi kitapları basit edatları genellikle dokuz olarak sayar: di, a, da, in, con, su, per, tra, fra. Bunların yanında sopra (üstünde), sotto (altında), dopo (sonra), vicino a (yakınında), prima di (önce) gibi başka edatlar ve edat öbekleri de vardır.

Tra ile fra arasında anlam farkı var mı?

Hayır, ikisi aynı anlamdadır. Seçim çoğunlukla ses uyumuna göre yapılır; örneğin tra tre yerine fra tre daha akıcı bulunur.

“Col” ve “coi” yazmak yanlış mı?

Yanlış değil; col (con il) ve coi (con i) dilbilgisi açısından doğrudur ve konuşmada duyulur. Yazı dilinde çoğunlukla ayrı biçim (con il) tercih edilir.

Edatları en hızlı nasıl öğrenirim?

Edatı tek başına değil, fiil ya da isimle birlikte öğrenmek işe yarar: andare a + şehir, andare in + ülke, andare da + kişi, pensare a. Her gün birkaç kalıpla kendi cümleni kurmak, kuralı ezberlemekten genellikle daha kalıcı olur.