İspanyolca Günler: Okunuşlar ve el lunes / los lunes Farkı

İspanyolcada haftanın günleri lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado ve domingodur; hepsi eril (el) ve cümle başında değilse küçük harfle yazılır. “Pazartesi (günü)” demek için çoğunlukla el lunes, “her pazartesi / pazartesileri” demek için los lunes kullanılır ve Türkçedeki “-de” ekinin karşılığı olarak önüne en gelmez. Lunes’ten viernes’e kadar olan günlerin çoğulu tekiliyle aynıdır; sábado ve domingo ise -s alır.

Haftanın günleri: yazılış, okunuş ve köken

İspanya’da takvimler genellikle pazartesiyle başlar; bazı Latin Amerika ülkelerinde duvar takvimleri pazardan başlayabilir. Günlerin çoğu Latince gezegen adlarından gelir, bu yüzden Fransızca ya da İtalyanca biliyorsan tanıdık gelecektir. Okunuşlar Türkçe harflerle yaklaşık verilmiştir; büyük harfle yazılan hece vurgulu hecedir.

Takvimlerde çarşamba için X harfini görmek şaşırtabilir: tek harfli kısaltmada martes’in M’siyle karışmasın diye özellikle İspanya’da sık kullanılır. Üç harfli kısaltmalar da yaygındır ama yazım kurumdan kuruma biraz değişebilir.

Okunuşta dikkat edilecek sesler

• j (jueves): Türkçe h’den daha sert, gırtlağın arkasından gelen sürtünmeli bir sestir. Latin Amerika’nın birçok bölgesinde daha yumuşak, Türkçe h’ye yakın duyulur.
• v (viernes): İspanyolcada b ile aynı okunur; üst dişler alt dudağa değmez, iki dudak birbirine yaklaşır. İki ünlü arasında daha da yumuşar.
• Vurgu işareti (tilde): miércoles ve sábado yazıda işaret taşır (MİER-ko-les, SA-ba-do), çünkü vurgu sondan üçüncü hecededir. Lunes, martes, jueves, viernes ve domingo işaretsizdir; vurgu sondan bir önceki hecededir.
• d (sábado): iki ünlü arasındaki d çok yumuşaktır; dil ucu üst dişlere hafifçe yaklaşır ama Türkçe d kadar sert vurulmaz. Türkçede tam karşılığı yoktur, “yumuşak d” diye düşünebilirsin.
• ie / ue (miércoles, viernes, jueves): iki ünlü tek hecede kayarak okunur; “bi-er-nes” diye üç heceye bölünmez.

El lunes mi, los lunes mu? Artikelin anlamı

Türkçede “pazartesi gelirim” deriz, gün adının önüne bir şey koymayız. İspanyolcada ise belli bir günü ya da tekrar eden günleri anlatırken gün adının önüne çoğunlukla artikel gelir ve artikelin tekil ya da çoğul olması anlamı değiştirir. Artikellerin genel mantığını İspanyolca artikeller yazısında bulabilirsin.

Pratik bir ölçüt: gün, cümlede “ne zaman?” sorusunun cevabıysa çoğunlukla artikel alır ve en almaz (en el lunes denmez). “Bugün / yarın hangi gün?” bilgisini ser fiiliyle verirken genellikle artikel kullanılmaz: Hoy es jueves. Tarih eklendiğinde iki biçim de görülür: Hoy es jueves, 12 de noviembre ya da Hoy es el jueves 12 de noviembre. Cada lunes (her pazartesi) ve todos los lunes (bütün pazartesiler) da los lunes ile benzer anlam taşır.

Çoğul: los lunes ama los sábados

İspanyolcada -s ile biten ve vurgusu son hecede olmayan sözcükler çoğulda değişmez (la crisis → las crisis gibi). Lunes, martes, miércoles, jueves ve viernes bu gruptadır; tekil ile çoğulu ayıran şey yalnızca artikeldir: el martes (salı) → los martes (salıları). Sábado ve domingo ise sıradan sözcükler gibi -s alır: los sábados, los domingos. Aynı mantıkla el fin de semana (hafta sonu) çoğulda los fines de semana olur.

Bu yüzden “Los martes y los jueves” ifadesinde gün adları değişmez ama “Los sábados y los domingos” ifadesinde ikisi de -s alır. Sıfat ya da sayı eklenince de kural aynıdır: dos lunes (iki pazartesi), tres domingos (üç pazar).

Günlerle kullanılan kalıplar

Takvim konuşmasında tek tek gün adlarından çok bu kalıplar işine yarar. Mañana sözcüğünün hem “yarın” hem “sabah” anlamına geldiğine dikkat et: mañana por la mañana = yarın sabah.

Tarih kurarken gün adını ayın kaçıyla ve ay adıyla birleştirirsin; bunun için İspanyolca aylar ve İspanyolca sayılar yazıları tamamlayıcıdır.

Okunuşlu örnek cümleler

Okunuşlarda c (e ve i önünde) ve z, Latin Amerika telaffuzuyla s yazıldı; İspanya’nın büyük kısmında bu ses İngilizce think sözcüğündeki th’ye benzer (dil ucu dişlerin arasında). ll ve y çoğu bölgede Türkçe y gibi, Arjantin ve Uruguay’da ise ş ya da j’ye yakın okunur.

• El lunes empiezo un curso de español. (el lu-nes em-pie-so un kur-so de es-pa-nyol) – Pazartesi İspanyolca kursuna başlıyorum.
• Los martes y los jueves tengo clase de baile. (los mar-tes i los hue-bes ten-go kla-se de bay-le) – Salı ve perşembeleri dans dersim var.
• ¿Quedamos el viernes por la tarde? (ke-da-mos el bier-nes por la tar-de) – Cuma öğleden sonra buluşalım mı?
• El miércoles pasado llovió todo el día. (el mier-ko-les pa-sa-do yo-bio to-do el di-a) – Geçen çarşamba bütün gün yağmur yağdı.
• Los domingos el supermercado está cerrado. (los do-min-gos el su-per-mer-ka-do es-ta se-ra-do) – Pazarları süpermarket kapalı. (rr: dil ucu birkaç kez titreyen r)
• Trabajo de lunes a viernes, de nueve a cinco. (tra-ba-ho de lu-nes a bier-nes, de nue-be a sin-ko) – Pazartesiden cumaya, dokuzdan beşe çalışırım.
• ¿Qué haces este fin de semana? (ke a-ses es-te fin de se-ma-na) – Bu hafta sonu ne yapıyorsun? (h okunmaz)
• Mi cumpleaños es el sábado que viene. (mi kum-ple-a-nyos es el sa-ba-do ke bie-ne) – Doğum günüm gelecek cumartesi.
• Hoy es jueves, 12 de noviembre. (oy es hue-bes, do-se de no-biem-bre) – Bugün 12 Kasım, perşembe.
• Entre semana me acuesto temprano. (en-tre se-ma-na me a-kues-to tem-pra-no) – Hafta içi erken yatarım.

Randevuyu tam saatiyle vermek için İspanyolca saat sorma ve söyleme yazısına geçebilirsin: el viernes a las siete (cuma yedide).

Kültür notu ve sık yapılan hatalar

İngilizce konuşulan ülkelerde uğursuz gün “13. cuma”dır; İspanyolca konuşulan ülkelerde bu rol genellikle martes y trece‘ye, yani ayın 13’üne denk gelen salıya verilir. Bilinen atasözü: En martes, ni te cases ni te embarques (en mar-tes, ni te ka-ses ni te em-bar-kes) – “Salı günü ne evlen ne de yola çık.” Bugün çoğunlukla şaka yollu söylenir. Buradaki en martes eski kalıplaşmış bir sözdür; günlük cümlede yine el martes dersin.

Mini test (boşluğu doldur): 1. ___ sábados vamos al mercado. 2. Mi examen es ___ martes. 3. Hoy ___ miércoles. 4. Trabajo de lunes ___ viernes. 5. “Gelecek perşembe” nasıl söylenir?

Cevaplar: 1. Los · 2. el · 3. es · 4. a · 5. el jueves que viene / el próximo jueves. Diğer temel konular İspanyolca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

İspanyolca gün adları büyük harfle mi yazılır?

Hayır. İspanyolcada gün ve ay adları cins isim sayılır; cümle başında, başlıkta ya da özel bir adın parçası olduklarında (örneğin bir bayram adında) büyük harf alırlar. Normal cümlede el lunes, el domingo diye küçük harfle yazılır.

“Pazartesi” derken neden el lunes deniyor?

Belli bir günden söz ederken İspanyolca gün adına belirli artikel ekler; Türkçedeki “pazartesi (günü)” anlamını bu yapı verir. Her hafta tekrar eden bir şey için çoğul los lunes kullanılır. “Bugün pazartesi” gibi yalnız günü bildiren cümlelerde ise genellikle artikel yoktur.

İspanyolcada haftanın ilk günü hangisi?

İspanya’da takvimler ve okul programları genellikle pazartesiyle başlar. Bazı Latin Amerika ülkelerinde duvar takvimleri pazardan başlayabilir; konuşmada bu bir anlam farkı yaratmaz.

Lunes’in çoğulu nedir?

Çoğulu da lunestir; değişen yalnız artikeldir: el lunes → los lunes. Aynı durum martes, miércoles, jueves ve viernes için de geçerlidir. Sábado ve domingo ise sábados ve domingos olur.