İtalyanca Aylar: Okunuşları ve Tarihte Doğru Kullanımı

İtalyancada 12 ay şöyledir: gennaio, febbraio, marzo, aprile, maggio, giugno, luglio, agosto, settembre, ottobre, novembre, dicembre. Ay adları cümle başında değilse küçük harfle yazılır ve hepsi erildir. Tarih söylerken günler sayıyla verilir (il 5 maggio); istisna ayın ilk günüdür, onun için genellikle sıra sayısı kullanılır: il primo maggio (1 Mayıs).

12 ay ve okunuşları

Kısaltmalar takvimlerde ve formlarda sık görülür; yazımda nokta konabilir de konmayabilir de. Ay adları Latinceden gelir, bu yüzden settembre, ottobre, novembre, dicembre sana İngilizceden tanıdık gelecektir.

Okunuşta dikkat edilecek sesler

Tablodaki okunuşlar Türkçe harflerle verilmiş yaklaşık karşılıklardır; birkaç ses Türkçede birebir yoktur.

• gi + ünlü: giugno ve maggio içindeki i ayrı okunmaz, sadece g harfini “c” yapar: “cunyo”, “macco”.
• gn: giugno içindeki gn, Türkçedeki “ny” sesine yakındır ama tek ses gibi, dil damağa değerek söylenir.
• gl: luglio içindeki gli yumuşak bir “ly” gibidir; “lugliyo” diye ayırma.
• z: marzo içindeki z standart okunuşta “ts” sesine yakındır. Bazı bölgelerde daha yumuşak “dz”ye yakın duyabilirsin.
• Çift ünsüz: febbraio, maggio, settembre, ottobre gibi kelimelerdeki çift harfler biraz uzatılarak, tutularak söylenir. “setembre” demek yanlış anlaşılmaya yol açmaz ama kulağa yabancı gelir.

Bu seslerin hepsini İtalyanca alfabe ve okunuşu yazısında örneklerle anlattık.

Küçük harf, cinsiyet ve artikel

Türkçede ay adları tarih içinde büyük harfle yazılır (5 Mayıs), İtalyancada ise küçük harfle: il 5 maggio. Büyük harf yalnızca cümle başında ya da bir cadde, kurum veya olay adının parçası olduğunda kullanılır (Via XX Settembre gibi cadde adları).

Ayların hepsi erildir: un gennaio freddo (un cennayo freddo – soğuk bir ocak ayı), l’agosto scorso (lagosto skorso – geçen ağustos). Tek başına “ocakta” derken artikel kullanılmaz: A gennaio fa freddo (a cennayo fa freddo – Ocakta hava soğuk olur).

“Ayında” demek: a mı, in mi?

“Mayısta” demek için a maggio ya da in maggio diyebilirsin; ikisi de doğrudur. “Mayıs ayında” kalıbı için nel mese di maggio kullanılır. Ay bir yılla ya da sıfatla nitelenirse artikelli edat gerekir: nel maggio del 2020 (2020 mayısında).

mese kelimesindeki s standart okunuşta “s” olarak söylenir; kuzey İtalya’da iki ünlü arasındaki s çoğunlukla “z”ye yakın duyulur (“meze”), iki okunuş da anlaşılır.

Ay ile tarih söyleme

İtalyancada sıra gün, ay, yıldır ve günlerden önce genellikle belirli artikel il gelir. Sayı ünlüyle başlıyorsa artikel kısalır: l’8 marzo (lotto martso), l’11 settembre (lundiçi settembre). Sayıların okunuşu için İtalyanca sayılar yazısına bakabilirsin.

• Oggi è il 12 giugno. (occi e il dodiçi cunyo) – Bugün 12 Haziran.
• Sono nata il 3 aprile. (sono nata il tre aprile) – 3 Nisan’da doğdum. (Konuşan erkekse: sono nato.)
• Il corso comincia il primo ottobre. (il korso kominça il primo ottobre) – Kurs 1 Ekim’de başlıyor.
• Quando è il tuo compleanno? – A dicembre. (kuando e il tuo kompleanno? a diçembre) – Doğum günün ne zaman? – Aralıkta.
• Ad agosto molti negozi chiudono per ferie. (ad agosto molti negotsi kyudono per ferye) – Ağustosta birçok dükkân tatil için kapanır.

a edatı, özellikle yine a ile başlayan bir kelimeden önce ad olur: ad aprile, ad agosto. Başka bir ünlüden önce (ad ottobre / a ottobre) iki yazım da görülür, zorunlu değildir.

Mevsimler ve sabit tarihli resmî tatiller

Aylar gibi mevsimler de küçük harfle yazılır. “Yazın” demek için d’estate ya da in estate denir.

Ay adlarını en çok duyacağın yerlerden biri İtalya’daki sabit tarihli resmî tatillerdir: Capodanno (1 gennaio, yılbaşı), Epifania (6 gennaio), Festa della Liberazione (25 aprile), Festa dei Lavoratori (1° maggio, emek günü), Festa della Repubblica (2 giugno), Ferragosto (15 agosto), Natale (25 dicembre). Paskalya ise her yıl farklı bir tarihe denk gelir.

Mini test

Aşağıdakileri İtalyancaya çevir.

1. Mart
2. Haziranda
3. 1 Mayıs
4. 8 Kasım
5. Ağustos sonunda

Cevaplar: 1. marzo · 2. a giugno (ya da in giugno) · 3. il primo maggio · 4. l’8 novembre · 5. alla fine di agosto. Ayların hepsini küçük harfle yazdıysan tam puan.

Ayları sesli tekrar etmenin kolay yolu, her gün takvime bakıp tarihi İtalyanca söylemek: Oggi è l’8 novembre (occi e lotto novembre). Ay adlarını diğer temel kelimelerle birlikte çalışmak için İtalyanca A1 kelimeler listesine göz atabilirsin; tüm konular İtalyanca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

İtalyancada aylar büyük harfle mi yazılır?

Hayır, cümle başında değilse küçük harfle yazılır: il 10 febbraio. Bu kural haftanın günleri ve mevsimler için de geçerlidir.

Ayın ilk günü neden “primo” deniyor?

İtalyancada tarihlerde ayın ilk günü için geleneksel olarak sıra sayısı kullanılır: il primo gennaio, yazıda il 1° gennaio. Diğer günler için düz sayı söylenir: il due, il tre. Yazıda sayının yanına küçük bir ° işareti konur.

“Maggio” nasıl okunur?

Yaklaşık “macco” diye, ilk hece vurgulu ve çift ünsüz biraz uzatılarak okunur. i harfi ayrı bir ses olarak söylenmez.

Hangi aylar 30 gün çeker?

İtalya da Türkiye gibi miladi takvimi kullanır, yani ayların gün sayısı aynıdır. İtalyan çocukların öğrendiği geleneksel bir tekerleme şöyle başlar: Trenta giorni ha novembre, con april, giugno e settembre – “Otuz gün çeker kasım, nisan, haziran ve eylülle birlikte.”