İspanyolca Meslekler: Kadın ve Erkek Hâlleriyle
İspanyolcada birçok meslek adı kişinin cinsiyetine göre farklı biçim alır: el médico / la médica (doktor), el profesor / la profesora (öğretmen). Bazıları ise iki cinsiyette aynı kalır ve yalnız artikel değişir: el / la periodista (gazeteci). Bu yazıda en sık meslekleri kadın ve erkek hâlleriyle, okunuşlarıyla ve “Ne iş yapıyorsun?” sorusunun cevap kalıplarıyla topladık.
Meslek adlarında cinsiyet: dört temel kalıp
İspanyolcada meslek adlarını ezberlemenin en kolay yolu sonlarına bakmaktır. Aşağıdaki kalıplar büyük çoğunluğu kapsar ama her kelimede istisnasız işlemez; emin olmadığın kelimeyi sözlükte kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
| Kalıp | Erkek | Kadın | Türkçe |
|---|---|---|---|
| -o → -a | el abogado | la abogada | avukat |
| -or → -ora | el profesor | la profesora | öğretmen |
| -ista (değişmez) | el periodista | la periodista | gazeteci |
| -nte (çoğunlukla değişmez) | el cantante | la cantante | şarkıcı |
Bazı -nte ile biten kelimelerin dişil hâli de yaygınlaşmıştır: la presidenta (başkan) ve la dependienta (tezgâhtar) günlük dilde çok kullanılır; la presidente ve la dependiente de duyulur. Çoğulda karışık bir grup genellikle eril çoğulla anlatılır: los médicos hem “erkek doktorlar” hem de “doktorlar” olabilir.
Sağlık, eğitim ve hukuk meslekleri
Okunuşları Latin Amerika telaffuzuyla verdik. İspanya’nın büyük bölümünde z ve ce/ci peltek söylenir (İngilizcedeki th sesine yakın): cocinero orada ko-thi-ne-ro gibi duyulur. j ve ge/gi gırtlaktan gelen sert bir h sesidir; Türkçede tam karşılığı olmadığı için “h” ile gösterdik.
| Erkek / Kadın | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| el médico / la médica | el me-di-ko / la me-di-ka | doktor, hekim |
| el enfermero / la enfermera | el en-fer-me-ro / la en-fer-me-ra | hemşire |
| el / la dentista | el / la den-tis-ta | diş hekimi |
| el farmacéutico / la farmacéutica | el far-ma-seu-ti-ko / la far-ma-seu-ti-ka | eczacı |
| el veterinario / la veterinaria | el be-te-ri-na-rio / la be-te-ri-na-ria | veteriner |
| el profesor / la profesora | el pro-fe-sor / la pro-fe-so-ra | öğretmen, öğretim üyesi |
| el maestro / la maestra | el ma-es-tro / la ma-es-tra | (ilkokul) öğretmen(i) |
| el / la estudiante | el / la es-tu-dian-te | öğrenci |
| el abogado / la abogada | el a-bo-ga-do / la a-bo-ga-da | avukat |
| el juez / la jueza | el hues / la hue-sa | hâkim |
Médica bugün yaygın ve doğru kabul edilen dişil hâldir; bazı konuşmacılar hâlâ la médico der. Aynı şekilde la juez ve la jueza ikisi de kullanılır. Doctor / doctora da “doktor” anlamında çok duyulur, ama aynı zamanda doktora unvanı olarak da kullanılır.
Hizmet, zanaat ve teknik meslekler
| Erkek / Kadın | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| el camarero / la camarera | el ka-ma-re-ro / la ka-ma-re-ra | garson (İspanya) |
| el mesero / la mesera | el me-se-ro / la me-se-ra | garson (Meksika ve Orta Amerika) |
| el cocinero / la cocinera | el ko-si-ne-ro / la ko-si-ne-ra | aşçı |
| el peluquero / la peluquera | el pe-lu-ke-ro / la pe-lu-ke-ra | kuaför, berber |
| el dependiente / la dependienta | el de-pen-dien-te / la de-pen-dien-ta | tezgâhtar, satış görevlisi |
| el / la taxista | el / la tak-sis-ta | taksici |
| el conductor / la conductora | el kon-duk-tor / la kon-duk-to-ra | şoför, sürücü |
| el mecánico / la mecánica | el me-ka-ni-ko / la me-ka-ni-ka | tamirci, araba ustası |
| el / la electricista | el / la e-lek-tri-sis-ta | elektrikçi |
| el fontanero / el plomero | el fon-ta-ne-ro / el plo-me-ro | tesisatçı (İspanya / Latin Amerika) |
| el bombero / la bombera | el bom-be-ro / la bom-be-ra | itfaiyeci |
| el / la policía | el / la po-li-si-a | polis memuru |
| el agricultor / la agricultora | el a-gri-kul-tor / la a-gri-kul-to-ra | çiftçi |
La policía hem “kadın polis” hem de “polis teşkilatı” anlamına gelir: Llama a la policía (Polisi ara). Fontanero ve plomero’nun dişil hâlleri (fontanera, plomera) da kullanılır. Garson için Arjantin’de mozo / moza da sık duyulur.
Ofis, teknoloji ve yaratıcı meslekler
| Erkek / Kadın | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| el ingeniero / la ingeniera | el in-he-nie-ro / la in-he-nie-ra | mühendis |
| el arquitecto / la arquitecta | el ar-ki-tek-to / la ar-ki-tek-ta | mimar |
| el programador / la programadora | el pro-gra-ma-dor / la pro-gra-ma-do-ra | yazılımcı, programcı |
| el contable / el contador | el kon-ta-ble / el kon-ta-dor | muhasebeci (İspanya / Latin Amerika) |
| el secretario / la secretaria | el se-kre-ta-rio / la se-kre-ta-ria | sekreter |
| el funcionario / la funcionaria | el fun-sio-na-rio / la fun-sio-na-ria | devlet memuru |
| el empresario / la empresaria | el em-pre-sa-rio / la em-pre-sa-ria | iş insanı, girişimci |
| el traductor / la traductora | el tra-duk-tor / la tra-duk-to-ra | çevirmen |
| el / la periodista | el / la pe-rio-dis-ta | gazeteci |
| el / la artista | el / la ar-tis-ta | sanatçı |
| el / la cantante | el / la kan-tan-te | şarkıcı |
| el / la piloto | el / la pi-lo-to | pilot |
Contable iki cinsiyette aynı kalır (el / la contable); contador‘ın dişili contadoradır. Piloto -o ile bittiği hâlde kadın için de genellikle la piloto denir; bu, -o → -a kuralının yaygın istisnalarından biridir. Benzer şekilde el / la modelo (manken) de değişmez.
“Ne iş yapıyorsun?” Soru ve cevap kalıpları
Meslek sorarken en doğal soru ¿A qué te dedicas? (a ke te de-di-kas) kalıbıdır; resmî konuşmada ¿A qué se dedica? olur. ¿En qué trabajas? (en ke tra-ba-has) de çok yaygındır. Cevapta önemli bir kural var: ser fiilinden sonra yalın meslek adı gelirse artikel kullanılmaz. Ama meslek bir sıfatla nitelenirse un / una eklenir.
- Soy enfermera. (soy en-fer-me-ra) – Hemşireyim. (artikel yok)
- Es un médico excelente. (es un me-di-ko ek-se-len-te) – Mükemmel bir doktor. (sıfat var, artikel gelir)
- Trabajo como camarero en un hotel. (tra-ba-ho ko-mo ka-ma-re-ro en un o-tel) – Bir otelde garson olarak çalışıyorum.
- Trabajo en un hospital. (tra-ba-ho en un os-pi-tal) – Bir hastanede çalışıyorum.
- Estudio medicina. (es-tu-dio me-di-si-na) – Tıp okuyorum.
- Mi madre es profesora de inglés. (mi ma-dre es pro-fe-so-ra de in-gles) – Annem İngilizce öğretmeni.
- Quiero ser arquitecta. (kie-ro ser ar-ki-tek-ta) – Mimar olmak istiyorum.
Çalışmıyorsan şu kalıplar işine yarar: Estoy jubilado / jubilada (es-toy hu-bi-la-do / hu-bi-la-da) – Emekliyim; Estoy en paro (İspanya) ya da Estoy desempleado / desempleada – İşsizim; Busco trabajo (bus-ko tra-ba-ho) – İş arıyorum. Ev işleriyle ilgilenen kişi için amo de casa / ama de casa denir.
Bu cümleleri kendini tanıtırken de kullanırsın; hazır bir örnek metin için İspanyolca kendini tanıtma yazısına bak. Ailendekilerin mesleklerini anlatmak istersen İspanyolca aile üyeleri listesiyle birleştir; trabajar, ser ve querer gibi fiillerin çekimleri için sık kullanılan İspanyolca fiiller yazısı hazır. Tüm yazılar İspanyolca öğren sayfasında.
Sık sorulan sorular
“Soy un profesor” demek yanlış mı?
Yalın meslek söylerken doğal olan Soy profesor demektir; “Soy un profesor” kulağa eksik ya da vurgulu gelir. Meslek bir sıfatla nitelenirse artikel eklenir: Soy un profesor muy exigente (Çok talepkâr bir öğretmenim).
Profesor ile maestro arasındaki fark nedir?
İspanya’da maestro / maestra genellikle okul öncesi ve ilkokul öğretmenleri için, profesor / profesora ortaokul, lise ve üniversite için kullanılır. Latin Amerika’da kullanım ülkeye göre değişir; maestro birçok yerde daha geniş anlamda da kullanılır.
Kadın meslek adları her zaman -a ile mi biter?
Hayır. -ista ve çoğu -nte ile biten kelimeler değişmez (la periodista, la estudiante); piloto ve modelo gibi bazı -o ile bitenler de aynı kalır. Bunun dışında kalan çoğu kelimede -o → -a ya da -or → -ora gibi ünsüzle bitenlere genellikle -a eklenir.
Meslek sorusunu kibarca nasıl sorarım?
Tanımadığın biriyle konuşurken usted biçimi daha kibardır: ¿A qué se dedica usted? Arkadaş ortamında ¿A qué te dedicas? ya da ¿En qué trabajas? yeterlidir.
Baran, Lemon Online'da dil eğitmenidir ve 3 yıllık öğretim deneyimine sahiptir.