İtalyanca Artikeller: il, lo, la, i, gli, le
İtalyancada belirli artikel (Türkçedeki “o kitap” anlamındaki belirlilik) yedi biçimde gelir: tekilde il, lo, l’, la, çoğulda i, gli, le. Hangisini seçeceğin iki şeye bağlı: ismin cinsiyeti (eril/dişil) ve kelimenin başlangıç sesi (hangi harf ya da harf grubuyla başladığı). l’ hem eril hem dişil tekilde, ünlüyle başlayan kelimelerden önce kullanılır. Belirsiz artikel ise “bir” anlamındaki un, uno, una, un’.
Artikel nedir, Türkçede neden yok?
Türkçede “kitap” dediğimizde belirli mi belirsiz mi olduğunu bağlamdan ve eklerden anlarız: “kitabı aldım” belirli, “bir kitap aldım” belirsiz. İtalyanca bu işi ismin önüne gelen küçük kelimelerle yapar: il libro (il libro) – kitap (o kitap), un libro (un libro) – bir kitap.
Artikel aynı zamanda ismin cinsiyetini ve sayısını gösterir. Bu yüzden İtalyanca kelime öğrenirken her ismi artikeliyle ezberlemek en sağlam yöntemdir. İtalyanca A1 kelimeler listesinde isimleri bu yüzden artikelleriyle verdik.
Belirli artikeller: tek tablo
| Ne zaman? | Tekil | Çoğul | Örnek |
|---|---|---|---|
| Eril, çoğu ünsüzle başlayan | il | i | il libro → i libri (kitaplar) |
| Eril, s+ünsüz, z, gn, ps, x, y ile başlayan | lo | gli | lo studente → gli studenti (öğrenciler) |
| Eril, ünlüyle başlayan | l’ | gli | l’amico → gli amici (arkadaşlar) |
| Dişil, ünsüzle başlayan | la | le | la casa → le case (evler) |
| Dişil, ünlüyle başlayan | l’ | le | l’amica → le amiche (kız arkadaşlar) |
Okunuşlar: il (il), lo (lo), la (la), i (i), gli (lyi), le (le). Gli sesi Türkçede tam olarak yok; dilin ortası damağa değerken “ly” demeye çalış.
Daha fazla örnek:
- lo zaino → gli zaini (lo dzayno → lyi dzayni) – sırt çantası → sırt çantaları
- lo psicologo → gli psicologi (lo psikologo → lyi psikoloci) – psikolog → psikologlar
- lo gnocco → gli gnocchi (lo nyokko → lyi nyokki) – gnocchi (patatesli hamur)
- l’albero → gli alberi (lalbero → lyi alberi) – ağaç → ağaçlar
- l’isola → le isole (lizola → le izole) – ada → adalar
Belirsiz artikeller: un, uno, una, un’
| Ne zaman? | Artikel | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| Eril, çoğu ünsüz ve ünlü | un | un libro, un amico | bir kitap, bir arkadaş |
| Eril, s+ünsüz, z, gn, ps | uno | uno studente, uno zaino | bir öğrenci, bir çanta |
| Dişil, ünsüz | una | una casa | bir ev |
| Dişil, ünlü | un’ | un’amica | bir kız arkadaş |
Kesme işaretine dikkat: un amico (erkek arkadaş) kesmesiz, un’amica (kadın arkadaş) kesmeli yazılır. Bu fark sadece yazıda görünür, okunuş aynıdır (unamiko / unamika). Belirsiz artikelin çoğulu yoktur; “birkaç” demek için dei, degli, delle kullanılır: dei libri (dey libri) – birkaç kitap.
Artikel bir sonraki kelimeye bakar
Pek çok öğrencinin kaçırdığı nokta: artikel ismin kendisine değil, hemen arkasından gelen kelimeye göre seçilir. Araya bir sıfat girerse artikel değişebilir.
- lo studente ama il bravo studente (il bravo studente) – çalışkan öğrenci
- gli amici ama i vecchi amici (i vekki amiçi) – eski arkadaşlar
- l’amica ama la mia amica (la mia amika) – kız arkadaşım
Edatla birleşen artikeller
di, a, da, in, su edatları belirli artikelle yan yana gelince tek kelimede birleşir. Bu tablo İtalyancanın en çok kullanılan tablolarından biri; bir kez oturttuğunda okuduğun metinler birden kolaylaşır.
| il | lo | l’ | la | i | gli | le | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| di | del | dello | dell’ | della | dei | degli | delle |
| a | al | allo | all’ | alla | ai | agli | alle |
| da | dal | dallo | dall’ | dalla | dai | dagli | dalle |
| in | nel | nello | nell’ | nella | nei | negli | nelle |
| su | sul | sullo | sull’ | sulla | sui | sugli | sulle |
- Il libro è sul tavolo. (il libro e sul tavolo) – Kitap masanın üstünde.
- Vado al supermercato. (vado al supermerkato) – Süpermarkete gidiyorum.
- La chiave è nella borsa. (la kyave e nella borsa) – Anahtar çantanın içinde.
- Torno dall’università alle sei. (torno dalluniversita alle sey) – Üniversiteden altıda dönüyorum.
Con ve per günümüz İtalyancasında artikelle birleşmez: con il treno, per la mamma.
Ne zaman artikel kullanılır, ne zaman kullanılmaz?
| Durum | Artikel | Örnek |
|---|---|---|
| Ülke isimleri | var | L’Italia è bella. – İtalya güzel. |
| Şehir isimleri | genelde yok | Roma è grande. – Roma büyük. |
| İyelik + tekil aile üyesi | yok | mia madre – annem (ama la loro madre, la mia sorellina) |
| İyelik + diğer isimler | var | la mia casa – evim |
| Saat | var | Sono le tre. – Saat üç. |
| Her hafta tekrar eden gün | var | Il lunedì lavoro. – Pazartesileri çalışıyorum. |
| Genel anlamda isim | var | Amo la musica. – Müziği severim. |
Son satır Türkçe konuşanların en sık yaptığı hata: genel bir şeyden bahsederken de artikel gerekir. Amo musica değil, Amo la musica (amo la muzika). Ülke isimleriyle “-de/-e” derken ise artikel genelde düşer: Vivo in Italia (vivo in italya) – İtalya’da yaşıyorum.
Türk öğrencilerin en sık yaptığı üç hata ve doğruları:
- il studente ✗ → lo studente ✓ (s+ünsüzle başlıyor)
- i amici ✗ → gli amici ✓ (eril çoğul, ünlüyle başlıyor)
- la mia sorella ✗ → mia sorella ✓ (tekil aile üyesi + iyelik)
Bu hataları fark etmenin en kolay yolu, kısa metinleri sesli okumak. Kulağın bir süre sonra il studente gibi bir yapıyı “yanlış” diye işaretlemeye başlar; bu, kuralı ezberlemekten daha kalıcı bir kazanım.
Artikelleri en iyi, sık kullanılan kelimelerle birlikte pekiştirirsin; en çok kullanılan 100 İtalyanca kelime listesiyle çalış, sonra essere ve avere ile ilk cümlelerini kur. Diğer dilbilgisi başlıkları İtalyanca öğren sayfasında.
Sık sorulan sorular
“Lo” ile “il” arasındaki fark nedir?
İkisi de eril tekil belirli artikel. Lo; s+ünsüz (lo sport), z (lo zio), gn, ps, x ve y ile başlayan kelimelerden önce gelir. Geri kalan eril kelimelerin çoğu il alır.
“Gli” ne zaman kullanılır?
Ünlüyle ya da s+ünsüz, z, gn, ps ile başlayan eril çoğul kelimelerden önce: gli amici, gli studenti, gli zii. Diğer eril çoğullar i alır.
Bir kelimenin eril mi dişil mi olduğunu nasıl bilirim?
-o ile bitenler genelde eril, -a ile bitenler genelde dişildir. -e ile bitenlerde kural yoktur. İstisnalar da var: la mano (el) dişil, il problema (sorun) eril. En güvenli yol artikeliyle ezberlemek.
“Uno” ne zaman kullanılır?
Lo alan eril kelimeler belirsizken uno alır: uno studente, uno zaino, uno psicologo. Diğer eril kelimeler un ile kullanılır.
Gamze, Lemon Online'da dil eğitmenidir ve 5 yıllık öğretim deneyimine sahiptir.