İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde fiil yazımı: kurallar

Son Güncelleme: 28 Şubat 2026

İçindekiler

• İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde fiil yazımı neden farklı?
• -ise mi -ize mi? Hangi kural geçerli?
• Analyse vs Analyze: -yse/-yze sonları nasıl yazılır?
• Traveling mi Travelling mi? L harfinin çiftlenmesi nasıl işler?
• En çok karıştırılan fiiller: Hızlı karşılaştırma tablosu
• Learnt vs Learned ve benzerleri: Düzensiz geçmiş formlarda farklar
• Sınav, CV ve iş yazışmalarında hangi yazımı seçmelisiniz?
• Hataları azaltmak için pratik ipuçları ve ücretsiz araçlar
• Doğru İngilizce varyantını seçip tutarlı yazım nasıl sağlanır?
• Yurt dışında eğitimle yazım farklarını hızla nasıl aşarsınız?
• Sonuç
• Sıkça Sorulan Sorular

Bu rehber, BrE ve AmE fiil yazımı farklarını anlaşılır kurallarla, örneklerle ve yaygın istisnalarla açıklar. Sınav, akademik yazı, CV ve iş yazışmalarında hangi biçimi seçeceğinizi ve belgenizde nasıl tutarlılık sağlayacağınızı adım adım gösterir; güncel yayıncılık eğilimlerini ve pratik araç önerilerini tek yerde toplar.

İngiliz İngilizcesi (BrE) ve Amerikan İngilizcesi (AmE) arasında fiil yazımı, küçük gibi görünen ama anlamı, profesyonel imajı ve sınav puanlarını etkileyebilen farklar barındırır. “Organise/organize”, “travelling/traveling”, “learnt/learned” gibi örnekler yalnızca yazım tercihi değil; arka planda sistemli kurallara dayanır. Bu rehberde, kural farklarını net örneklerle açıklıyor, hangi bağlamda hangi yazımı tercih etmeniz gerektiğini pratik adımlarla gösteriyoruz.

İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde fiil yazımı neden farklı?

Farkların temel nedeni, tarihsel standartlaşma süreçlerinin iki tarafta farklı sözlük ve yayıncılık gelenekleriyle gelişmesidir. ABD’de Noah Webster’ın sadeleştirme yaklaşımı (ör. “color”, “analyze”), Birleşik Krallık’ta ise Oxford ve Cambridge gibi kurumların geleneksel kök yapıya (ör. Yunanca/Latince ekler) daha yakın tercihleridir. Sonuç olarak bazı ekler (özellikle -ize/-ise ve -yze/-yse) ile ünlüden sonra gelen “l” harfinin çiftlenmesi gibi konular farklılaşır. Bu farkları bilmek, metinlerinizde tutarlılığı korumanızı ve hedef kitlenize uygun bir üslup yakalamanızı sağlar.

Güncel Not: Kanada İngilizcesinde genellikle -ize/-yze (AmE) tercih edilirken “travelling/cancelling” gibi çift “l” biçimleri BrE’ye yakındır; Avustralya ve Yeni Zelanda’da -ise yaygın olup “travelling/cancelling” standarttır. Kurumsal stil rehberleri ülkeye ve sektöre göre değişebilir.

-ise mi -ize mi? Hangi kural geçerli?

En çok sorulan başlık: “organise/organize”, “realise/realize”, “finalise/finalize” gibi fiiller nasıl yazılır?

Amerikan İngilizcesinde kural nettir: -ize kullanılır (organize, realize, finalize). İngiliz İngilizcesinde ise iki kabul vardır: -ise ve -ize. Modern Britanya yayıncılığında -ise çok yaygındır (organise), ancak Oxford yazımı -ize’ı da geçerli görür (organize). Yani BrE tarafında ikisi de doğru olabilir; önemli olan metin içinde TUTARLI olmaktır.

Önemli istisna: Kökten gelen -ise (Latince/Yunanca -ize eki olmayan) fiiller hem BrE hem AmE’de -ise ile yazılır ve -ize olmaz. Örnekler: advertise, advise, comprise, despise, devise, enterprise (fiil değil), exercise, improvise, revise, supervise, surprise, televise. Bu fiillerde -ize kullanmayın.

Hızlı kural:
– AmE: Her zaman -ize (organize).
– BrE: Çoğu yayın -ise (organise) yazar; Oxford geleneği -ize (organize) kabul eder; tutarlılık şart.

Güncel Not: Akademik dergi ve yayınevlerinin “house style” tercihleri farklılık gösterebilir. Bazıları genellikle AmE (-ize) isterken, Birleşik Krallık merkezli kurumlar çoğu durumda -ise bekler. Gönderimden önce “Author Guidelines/Instructions for Authors” sayfasını mutlaka kontrol edin.

Analyse vs Analyze: -yse/-yze sonları nasıl yazılır?

-yze/-yse farkı daha nettir. Amerikan İngilizcesi -yze kullanır; İngiliz İngilizcesi -yse. Örneğin:

– AmE: analyze, paralyze, catalyze, dialyze
– BrE: analyse, paralyse, catalyse, dialyse

Bu grupta BrE tarafında -yze biçimi yaygın kabul görmez; AmE’de ise -yse kullanılmaz. Yani metninizin hedef varyantı belliyse, bu eklerde karışma ihtimali düşüktür.

Güncel Not: Bilim/teknoloji yayınlarında uluslararası üslup olarak -yze biçimine daha sık rastlanabilir; yine de Birleşik Krallık merkezli yayın organlarında -yse standardı korunur. Dergi politikaları değişiklik gösterebilir.

Traveling mi Travelling mi? L harfinin çiftlenmesi nasıl işler?

Ünlü + l ile biten fiillere -ed/-ing getirirken BrE ve AmE ayrışır:

– İngiliz İngilizcesi: “l” harfi genellikle çiftlenir. travel → travelling/travelled; cancel → cancelling/cancelled; fuel → fuelling/fuelled; model → modelling/modelled.
– Amerikan İngilizcesi: “l” yalnızca son hece vurguluysa çiftlenir. travel → traveling/traveled; cancel → canceling/canceled; model → modeling/modeled. Ancak compel → compelled/compelling her iki varyantta da çift “l” alır; çünkü vurgu son hecededir (com-PEL).

Benzer kural diğer son ünsüzler için de geçerlidir (CVC kalıbı ve vurguya göre çiftleme). Örneğin kidnap → kidnapped (iki varyantta da yaygın), prefer → preferred/preferred (her iki varyantta çift “r” çünkü vurgu son hecede). “worship” için BrE: worshipping/worshipped; AmE: worshiping/worshiped (birçok kaynak worshipped’i de kabul eder). “focus” ise çoğunlukla focusing/focused’tır; BrE’de focussing/focussed biçimleri de görülebilir.

Ayrıca bazı fiillerde son “e” düşümü farklılaşabilir: BrE “ageing” yaygındır; AmE “aging” tercih eder. “cue” fiilinde ise BrE “cueing”, AmE “cuing” yaygındır. “enrol/enroll” özel bir çifttir: BrE temel biçim enrol (tek l), ek aldığında enrolling/enrolled (çift l); AmE’de enroll/enrolling/enrolled (başından itibaren çift l) yazılır.

Güncel Not: Son dönemde BrE yayınlarında “focused/focusing” biçimleri yaygınlaşmıştır; “focussed/focussing” da hâlâ görülür. AmE’de “focused/focusing” standarttır. “kidnaped” eski bir AmE varyantıdır; güncel uygulamada “kidnapped/kidnapping” baskındır.

En çok karıştırılan fiiller: Hızlı karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, sık görülen fiillerdeki BrE/AmE yazım farklarını hızlıca hatırlamanız için hazırlandı. Pro tip: Yazım denetimini yapmadan önce hangi varyantı seçeceğinize karar verin ve tabloyu o gözle okuyun.

Learnt vs Learned ve benzerleri: Düzensiz geçmiş formlarda farklar

Bazı fiillerde iki geçmiş biçim de doğrudur; tercihler coğrafyaya göre değişir:

– learn: BrE’de learnt yaygındır; AmE’de learned baskındır (BrE’de learned de kullanılır).
– dream: BrE dreamt ve dreamed; AmE genellikle dreamed.
– burn: BrE burnt ve burned; AmE çoğunlukla burned.
– spoil: BrE spoilt ve spoiled; AmE genellikle spoiled.
– smell: BrE smelt ve smelled; AmE genellikle smelled.
– spell: BrE spelt ve spelled; AmE genellikle spelled.
– leap: BrE leapt ve leaped; AmE’de leaped baskın, leapt de görülür.
– dive: BrE genellikle dived; AmE’de dived ve dove (özellikle konuşma dilinde) kullanılır.

Burada anlam farkı oluşmaz; stil tercihi söz konusudur. Akademik metinlerde tek biçime sadakat (ör. metin boyunca yalnızca learned) iyi bir uygulamadır. Not: “get” fiilinde AmE’de “gotten” geçmiş zaman ortacı (past participle) olarak yaygındır; BrE’de genellikle “got” kullanılır. Bu, sözcük biçimi farkı olsa da anlam üzerinde (have gotten vs have got) yapısal etkisi de olabilir.

Güncel Not: AmE’de “burnt” biçimi çoğu zaman sıfat değerinde kullanılır (“burnt toast”); fiilde “burned” daha yaygındır. “dive” için “dove” kullanımı bölgeye ve bağlama göre değişebilir; resmi yazılarda “dived” tercihi güvenli bir seçimdir.

Sınav, CV ve iş yazışmalarında hangi yazımı seçmelisiniz?

– Sınavlar: IELTS genellikle her iki varyantı da kabul eder; kritik olan tutarlılıktır. TOEFL ortamı AmE ağırlıklıdır; BrE yazımı çoğu durumda sorun olmaz, bütünlük yine kilittir. Diğer uluslararası sınavlarda da kurum yönergeleri belirleyicidir.
– Akademik makaleler: Derginin stil rehberine bakın (APA, Chicago, journal house style). Bir kez seçtiğiniz varyanta, baştan sona sadık kalın.
– CV/Resume ve kapak mektupları: Hedef ülkenize göre yazımı seçin. Birleşik Krallık/İrlanda için BrE, ABD için AmE mantıklıdır. Uluslararası şirketlerde kurum stiline uyum sağlayın (web sitelerindeki dil ipuç verir).
– İş yazışmaları ve marka dili: Müşterinizin/danışmanlık aldığınız kurumun yayınlarında gördüğünüz varyantı yansıtın. Karşı taraf AmE kullanıyorsa “analyze” yazın; BrE kullanıyorsa “analyse”.

Pratik ipucu: Word/Google Docs’ta belge dilini en başta BrE veya AmE olarak ayarlayın. Böylece otomatik denetim, seçtiğiniz varyantla tutarlı öneriler sunar.

Hataları azaltmak için pratik ipuçları ve ücretsiz araçlar

– Önce varyantı seçin: Hedef kitle/ülke, sınav veya kurum stil rehberi belirleyici olsun.
– Sözlük ikilisi edinin: BrE için Cambridge/Collins; AmE için Merriam-Webster. Arama yaparken fiil + “ing”/“ed” örneklerine de bakın.
– Kendi mini stil kılavuzunuzu yazın: Sık kullandığınız fiiller için tercih ettiğiniz biçimleri bir sayfaya not edin (ör. organize/organise).
– Bul-Değiştir ile tutarlılık: Son kontrolde “ise/ize”, “ll/l” gibi kalıpları gözden geçirin.
– Okuma pratiği: Hedef varyantta gazete/dergi okuyun; kulağınız ve gözünüz alışsın.
– Seviyeni görün: Hangi konularda hata yaptığınızı görmek için ücretsiz İngilizce Seviye Testi Çöz ve sonuçlara göre eksiklerinize odaklanın.
– Araçlar: Grammarly, LanguageTool, Microsoft Editor ve benzeri yazım denetleyicilerde dil varyantını özellikle “British English” veya “American English” olarak seçin; aksi halde karışık öneriler gelebilir. Metin üretim araçlarında da (ör. yardım asistanları) dil ayarını kontrol edin.

Güncel Not: Pek çok yazım denetleyici ve metin editörü, işletim sistemi veya tarayıcı diline göre varsayılan bir varyant seçebilir. Belge bazında dil ayarı yaparak bu otomatik davranışın metninizi etkilemesini önleyin.

Doğru İngilizce varyantını seçip tutarlı yazım nasıl sağlanır?

1. Adım 1: Hedef kitleyi ve bağlamı belirleyin (ülke, sınav, dergi, iş yazışması). Öncelik: okuyucunun beklentisi.
2. Adım 2: Kurum/dergi stil rehberini ve istenen varyantı teyit edin; BrE için Cambridge/Collins, AmE için Merriam-Webster gibi güvenilir sözlükleri sabitleyin.
3. Adım 3: Belge dilini ve yazım denetleyici ayarlarını BrE/AmE olarak yapılandırın (Word, Google Docs, Grammarly, LanguageTool, Microsoft Editor).
4. Adım 4: Kişisel stil sayfanızı oluşturun: -ise/-ize tercihiniz, -yse/-yze ve “l” çiftlenmesi; sık kullandığınız fiilleri örneklerle listeleyin.
5. Adım 5: Taslak sonrası tutarlılık taraması yapın: Bul‑Değiştir ile ize/ise, yze/yse, ll/l varyantlarını kontrol edin; advertise/revise gibi istisnaları sözlükle doğrulayın.
6. Adım 6: Son kalite güvence: Seçtiğiniz varyantla otomatik denetim çalıştırın, kısa bir paragrafı yüksek sesle okuyun, ekip/mentorden geri bildirim alın ve değişiklikleri tüm belgeye uygulayın.

Yurt dışında eğitimle yazım farklarını hızla nasıl aşarsınız?

Fiil yazımı farklarını gerçekten içselleştirmenin en hızlı yolu, dili hedef varyantın konuşulduğu yerde deneyimlemektir. Birkaç hafta içinde, “travelling mi traveling mi?” gibi soruların doğal yanıtları zihninizde yer eder. Lemon Academy olarak, ihtiyaçlarınıza uygun Yurtdışında Dil Eğitimi programlarıyla sizi doğru ülke ve okullarla buluşturuyoruz.

Hedefiniz ABD ise AmE yazım, Birleşik Krallık/İrlanda/Malta ise BrE yazım gündelik hayatın ve sınıf içi üretimlerin parçası olacaktır. Başvurudan vizeye, konaklamadan okul yerleştirmesine kadar süreçte uzman Yurtdışı Eğitim Danışmanlık ekibimizle yanınızdayız. Doğru rehberlikle, yazım farkları bir endişe konusu olmaktan çıkar; akıcı ve doğal üretiminizin parçası olur.

Sonuç

İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde fiil yazımı, üç temel kulvarda ayrışır: -ise/-ize ekleri, -yse/-yze farkı ve “l” harfinin çiftlenmesi. Buna, bazı düzensiz geçmiş biçimlerdeki (learnt/learned) tercih farklarını ekleyin. Kural basittir: Metnin başında bir varyant seçin, sözlükle teyit edin, belge dilini ayarlayın ve son kontrolde tutarlılık denetimi yapın.

Uzun vadede, hedef varyantın yazılı kaynaklarını okuyup o dil ortamında bulunmak (ör. kısa dönem dil eğitimi) sezgilerinizi güçlendirir. Böylece yazım farkları, ezberlenmesi zor kurallar olmaktan çıkar; otomatikleşmiş bir dil becerisine dönüşür.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: IELTS için organise mi organize mi yazmalıyım?

Cevap: Her ikisi de kabul edilir; önemli olan tüm yazınızda aynı biçimi kullanmanızdır. Tutarlılık puanınızı korur.

Soru: Akademik makalemde analyze mi analyse mi kullanayım?

Cevap: Dergi veya kurum stiline bakın. AmE istiyorsa “analyze”, BrE istiyorsa “analyse” yazın ve metin boyunca buna sadık kalın.

Soru: CV hazırlarken traveling/travelling tercihi nasıl olmalı?

Cevap: Hedef pazar ABD ise “traveling”, Birleşik Krallık/İrlanda ise “travelling” yazın. Şirketin web sitesindeki yazım da ipucu verir.

Soru: “Practise” ve “practice” farkı neden karıştırılıyor?

Cevap: BrE’de fiil “practise”, isim “practice”tir. AmE’de hem fiil hem isim “practice” yazılır. Cümlede işlevini kontrol edin.

Soru: Grammarly karışık öneriler veriyor; neden?

Cevap: Araç ayarlarında dil varyantını seçmemiş olabilirsiniz. “British English” veya “American English” olarak güncelleyin; öneriler netleşir.

Soru: Kısa sürede fiil yazımı farklarını öğrenmenin en iyi yolu nedir?

Cevap: Seçtiğiniz varyantta yoğun okuma-yazma pratiği ve hedef ülkede kısa dönem dil eğitimi en etkili kombinasyondur. Belge dilini ayarlamak ve kişisel stil sayfası oluşturmak da süreci hızlandırır.