Make ve Do: En Sık 12 Hata + Pratik Tablo ve İpuçları

Son Güncelleme: 28 Şubat 2026

İçindekiler

• Make ve Do Arasındaki Temel Fark Nedir?
• En Sık Yapılan 12 Hata ve Doğruları
• Hangi İfadelerde Hangisi Kullanılır? Pratik Tablo
• Bu Hataları Nasıl Düzeltebilirim? Etkili İpuçları
• Make ve Do’yu Doğru Kullanmayı Nasıl Öğrenirsiniz?
• Sınav ve İş Hayatında Neden Önemli?
• Sonuç
• Sıkça Sorulan Sorular

Make ve do, Türkçe’de tek bir “yapmak” fiiline denk gelse de, İngilizce’de anlam ve bağlama göre ayrışır. Bu rehberde, en sık yapılan 12 hatayı düzeltiyor, kalıplaşmış ifadeleri bir tabloda derliyor, güncel kullanım notları ve adım adım bir öğrenme planı ile kalıcı hâle getiriyoruz.

İngilizce öğrenirken kulağa benzer gelen ama kullanım alanları çok farklı olan iki fiil var: make ve do. İkisi de “yapmak” diye çevrilse de, günlük konuşmadan akademik yazıya kadar pek çok bağlamda farklılaşır. Bu yazıda, öğrencilerimizin en çok karıştırdığı 12 hatayı tek tek düzeltiyor, kalıcı öğrenmeyi kolaylaştıracak ipuçları paylaşıyoruz. Lemon Academy olarak hem sınıf içinde hem de gerçek yaşamda doğru kullanımı yerleştirmenize yardımcı olacak pratikleri ve kaynakları bir araya getirdik.

Make ve Do Arasındaki Temel Fark Nedir?

Kısa kural: “Make”, yeni bir şey üretmek, oluşturmak, ortaya çıkarmak anlamı taşır. “Do” ise görev, iş, aktivite, rutin veya süreç ifade eder. Örneğin “make a cake” (bir kek yapmak) somut bir çıktı verirken, “do your homework” (ödevini yapmak) bir görevi tamamlamayı anlatır.

Bu ayrımı akılda tutmak iyi bir başlangıçtır; fakat İngilizce’de kalıplaşmış ifadeler (collocation) çok önemlidir. Bazı kullanımlar mantığı aşıp ezberlenir: “make a decision”, “do the dishes” gibi. Aşağıdaki 12 yaygın hatayı ve doğrularını incelemek bu kalıpları pekiştirir.

Güncel Not: “Make do” ifadesi bağımsız bir kalıptır ve “idare etmek/eldekiyle yetinmek” anlamına gelir: “We’ll have to make do with what we have.” Buradaki “make do”, make ve do’nun ayrı ayrı kullanımıyla karıştırılmamalıdır.

En Sık Yapılan 12 Hata ve Doğruları

1) “Do a mistake” demek

Yanlış: I did a mistake.

Doğru: I made a mistake.

Neden? Hatalar “üretilir/oluşturulur” gibi düşünülür; bu yüzden make kullanılır. “Make a big/silly mistake” gibi nitelemelerle de sık kullanılır.

2) “Make homework” demek

Yanlış: She made her homework.

Doğru: She did her homework.

Neden? Ödev bir görevdir; do kullanılır. Not: “Housework/chores” için de genellikle “do” kullanılır: “do the housework/chores”.

3) “Do a decision” demek

Yanlış: We did a decision.

Doğru: We made a decision.

Neden? Karar “verilir/oluşturulur”; make ile kullanılır. Alternatif: “reach a decision”, “come to a decision”.

4) “Make the dishes” demek

Yanlış: I’ll make the dishes.

Doğru: I’ll do the dishes.

Neden? Bulaşık yıkamak bir iştir; do tercih edilir. Günlük konuşmada “do the washing-up” (özellikle Britanya İngilizcesinde) de yaygındır.

5) “Make business” demek

Yanlış: We make business with them.

Doğru: We do business with them.

Neden? İş yapmak, faaliyet yürütmek anlamında do kullanılır. Not: “Make money” (para kazanmak) ise make ile kullanılır.

6) “Do an effort” demek

Yanlış: They did an effort to help.

Doğru: They made an effort to help.

Neden? Çaba “gösterilir/ortaya konur”; make collocation’ıdır. “Put (in) effort” da doğaldır.

7) “Do the bed” demek

Yanlış: I forgot to do the bed.

Doğru: I forgot to make the bed.

Neden? Yatağı “düzene sokmak/kurmak” anlamı make ile verilir.

8) “Do a phone call” demek

Yanlış: He did a phone call.

Doğru: He made a (phone) call.

Neden? Arama “başlatılır/oluşturulur”; make kullanılır. Alternatifler: “give someone a call” veya doğrudan “call someone”.

9) “Make exercise” demek

Yanlış: I make exercise every day.

Doğru: I do exercise every day.

Neden? Egzersiz bir aktivitedir; do ile kullanılır. (Not: “exercise” fiil de olabilir; “I exercise.”)

10) “Do progress” demek

Yanlış: She is doing great progress.

Doğru: She is making great progress.

Neden? İlerleme “sağlanır/oluşturulur”; make ile eşleşir.

11) “Make research” demek

Yanlış: I made a research on this topic.

Doğru: I did research on this topic. (Ayrıca “conduct/carry out research” da yaygın.)

Neden? “Research” çoğu durumda sayılamaz isimdir; bu yüzden “do research” veya bağlama göre “conduct/carry out research” tercih edilir. Belirli bir çalışma için “do a study/conduct a study” kullanılır.

12) “Make the shopping” demek

Yanlış: She made the shopping yesterday.

Doğru: She did the shopping yesterday.

Neden? Alışveriş bir görev/aktivitedir; do ile kullanılır. Günlük konuşmada “go shopping” de çok yaygındır; ev işine atıf varsa “do the shopping” doğal kabul edilir.

Hangi İfadelerde Hangisi Kullanılır? Pratik Tablo

Aşağıdaki özet tablo, sık kullanılan kalıpları akılda tutmanız için hızlı bir rehberdir. Unutmayın, bu tip eşleşmeler ezbere dayalıdır ve düzenli tekrar ister.

Güncel Not: Günlük kullanımda “go shopping” çok yaygındır; ancak evdeki sorumluluğu vurgularken “do the shopping” doğal kabul edilir. Ayrıca “take a photo/picture” doğru kalıptır; “make a photo” tercih edilmez.

Bu Hataları Nasıl Düzeltebilirim? Etkili İpuçları

Alışkanlık değiştirmek pratik ister. İşte dilinize yerleştirmek için uygulanabilir öneriler:

• Kuralı görselleştirin: “Somut/çıktı = make” ve “görev/süreç = do” şeklinde iki kutu oluşturun. Yeni kelimeleri bu kutulara yerleştirerek tekrar edin.
• Kalıp listeleri yapın: Her gün 5 “make” ve 5 “do” collocation’ı cümle içinde kullanın. Örneğin: “I made a promise yesterday.”, “I did the laundry in the morning.”
• Yan yana kıyaslayın: Benzer alanları birlikte çalışın (ör. “make progress” vs “do research”). Bu yöntem beyne güçlü karşılaştırma ipuçları verir.
• Duyarak pekiştirin: Podcast ve dizilerde geçen kalıpları not alın. Doğru örnekleri duymak otomatikleştirir. Mümkünse transkript üzerinden gölgeli tekrar (shadowing) yapın.
• Mikro testler uygulayın: Hızlı tekrar için İngilizce Seviye Testi Çöz ile seviyenizi ölçün; zayıf noktaları görün ve çalışma planı oluşturun.
• Bağlam içinde öğrenin: Sınıf dışı pratik, kalıcı öğrenmenin anahtarıdır. Yurtdışında Dil Eğitimi alarak gerçek iletişim ortamında make/do kalıplarını doğal şekilde duyup kullanabilirsiniz.

Make ve Do’yu Doğru Kullanmayı Nasıl Öğrenirsiniz?

1. Adım 1: Kuralı özümseyin. Çerçeveyi netleştirin: somut çıktı/oluşturma = make; görev/aktivite/süreç = do. Ardından istisna collocation’ları işaretleyin (make a decision, do business, make progress, do research). Not: “make do” = eldekiyle idare etmek.
2. Adım 2: Kişisel collocation listesi oluşturun. Günlük 10’luk listeler (5 make + 5 do) çıkarın; her biriyle en az birer cümle yazın. Aralıklı tekrar (spaced repetition) kullanın; sık karıştırdıklarınızı ayrı bir “risk listesi”nde toplayın.
3. Adım 3: Girdi ve farkındalık geliştirin. Podcast, dizi ve makalelerden duyduğunuz/doğru gördüğünüz kalıpları toplayın; kısa gölgeli tekrarlar (shadowing) yapın ve yanına bağlam notu ekleyin.
4. Adım 4: Alıştırmalar ve mikro testler yapın. Boşluk doldurma, minimal çift karşılaştırmaları (make progress vs do research) ve zamanlı mini testlerle hız-kesinlik dengesini geliştirin.
5. Adım 5: Geri bildirim ve doğrulama uygulayın. Öğretmen/partner geri bildirimi alın; güvenilir sözlük ve derlem (corpus) taramalarıyla kullanım sıklıklarını kontrol edin (ör. do research/conduct research).
6. Adım 6: Gerçek bağlamda pekiştirin. Ev işleri, okul ödevleri, iş yazışmaları ve konuşma kulüplerinde kalıpları bilinçli kullanın; gerçek iletişim ortamlarıyla otomatikleştirin.

Sınav ve İş Hayatında Neden Önemli?

IELTS, TOEFL gibi sınavlarda collocation doğruluğu hem konuşma hem yazma puanına doğrudan etki eder. “Do a mistake” gibi kalıplar, akıcılığınız iyi olsa bile dil doğruluğu (accuracy) hanenize eksi yazdırır. İş dünyasında ise e-posta ve toplantı dilinizdeki küçük farklar profesyonelliğinizi yansıtır. “Make a decision”, “do the analysis” gibi doğru kalıpları yerli yerinde kullanmak, mesajınızı netleştirir ve güven oluşturur.

Lemon Academy’de, hedefinize göre kişiselleştirilmiş öğrenme yol haritaları çıkarıyoruz. Danışman ekibimiz, doğru kaynaklardan pratik plana, konuşma kulüplerinden uluslararası programlara kadar tüm adımları sizin için düzenler. Kariyer ve eğitim hedeflerinize uygun yurt dışı seçeneklerini merak ediyorsanız, Lemon Academy’nin Yurtdışı Eğitim Danışmanlık hizmeti ile ücretsiz ön görüşme planlayabilirsiniz.

Güncel Not: Mevcut pratikte yapay zekâ destekli yazım asistanları collocation hatalarını çoğu durumda tespit eder; ancak bağlamsal ince ayarlarda yanılabilir. Nihai kontrol için güvenilir sözlük/derlem doğrulaması yapmanız önerilir.

Sonuç

Make ve do kullanımında yapılan hatalar çoğu zaman alışkanlıktan kaynaklanır. Temel farkı (çıktı vs. görev) akılda tutmak ve yaygın kalıpları tekrar etmek, hataları hızla azaltır. Bu yazıdaki 12 kritik yanlış ve doğruları, günlük pratikte rehberiniz olacak şekilde saklayın.

Düzenli dinleme-okuma ve hedefli alıştırmalarla birkaç hafta içinde büyük fark hissedersiniz. Yolculuğunuzu hızlandırmak için seviye tespiti yapın, pratik planı kurun ve mümkünse dili gerçek bağlamda deneyimleyin. Lemon Academy, sınıftan sokağa uzanan bütüncül öğrenme yaklaşımıyla yanınızda.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Make ve do için kesin bir “kişisel kural” oluşturabilir miyim?

C: Evet: “Somut bir çıktı ya da yeni bir şey üretmek = make; görev, rutin, süreç, genel aktiviteler = do.” Ancak collocation’lar istisna yaratır; bu yüzden en sık kullanılan kalıpları ezberlemek şarttır.

S: “Make research” bazen duyuluyor; tamamen yanlış mı?

C: Günlük ve akademik İngilizcede yaygın ve doğru olan “do research” ya da “conduct/carry out research” biçimleridir. “Make research” doğal kabul edilmez ve kaçınılmalıdır.

S: “Do exercise” yerine “make exercise” neden kabul görmüyor?

C: Exercise faaliyet/aktivite olarak algılanır; bu nedenle do ile eşleşir. Alternatif olarak fiil biçimini kullanabilirsiniz: “I exercise three times a week.”

S: Collocation’ları hızlı ezberlemek için en etkili yöntem nedir?

C: Günlük 10’lu kartlar, aralıklı tekrar (spaced repetition) ve bağlamlı cümle üretimi birlikte uygulandığında en verimli sonuçları verir. Duyduğunuz her doğru örneği kişisel listenize ekleyin.

S: Sınav yazılarımda puan kaybetmemek için pratik bir kontrol listesi var mı?

C: Taslak aşamasında “decision/progress/effort/promise/call” gibi kelimeleri tarayıp make ile, “homework/research/dishes/exercise/shopping” gibi kelimeleri tarayıp do ile yazdığınızı doğrulamak pratik bir son kontrol sağlar.