Passé composé ve imparfait farkı: hangisi ne zaman?
Passé composé, geçmişte olup bitmiş, başı sonu belli olaylar için kullanılır; Türkçedeki “-di” gibidir: J’ai mangé – Yedim. Imparfait ise geçmişteki arka planı, süren durumları ve alışkanlıkları anlatır; Türkçedeki “-iyordu” ya da “-erdi” gibidir: Je mangeais – Yiyordum / yerdim. Bir hikâyede imparfait sahneyi kurar, passé composé olayları ilerletir.
Farkı tek cümlede görmek
Je regardais la télé quand le téléphone a sonné. (jö rö-gar-de la te-le kan lö te-le-fon a so-ne) – Telefon çaldığında televizyon izliyordum.
Bu cümlede “regardais” (izliyordum) imparfait: devam eden, arka plandaki eylem. “a sonné” (çaldı) passé composé: araya giren, bir anda olup biten eylem. Bir fotoğraf düşün: imparfait fotoğrafın kendisi, passé composé o fotoğrafta bir şeyin değiştiği an.
Passé composé nasıl yapılır?
Yardımcı fiil (avoir ya da être, şimdiki zamanda) + geçmiş zaman ortacı (participe passé). Fiillerin çoğu avoir alır. Être alanlar ise “bütün hareket fiilleri” değil, ezberlenmesi gereken belirli bir listedir: aller, venir, arriver, partir, entrer, sortir, monter, descendre, naître, mourir, rester, tomber, retourner, passer ve bunlardan türeyenler (revenir, devenir, rentrer gibi); bir de bütün dönüşlü fiiller (se lever, s’habiller). Marcher, courir, voyager gibi hareket fiilleri avoir alır: J’ai marché (je mar-şe) – Yürüdüm. Monter, descendre, sortir, passer gibi bazıları da doğrudan nesne aldığında avoir ile kurulur: J’ai sorti la poubelle (je sor-ti la pu-bel) – Çöpü çıkardım; ama Je suis sorti(e) (jö süi sor-ti) – Dışarı çıktım. İki yardımcı fiilin çekimi être ve avoir yazısında var.
| Mastar | Ortaç | Örnek | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|---|---|
| parler | parlé | J’ai parlé. | je par-le | Konuştum. |
| finir | fini | Tu as fini. | tü a fi-ni | Bitirdin. |
| vendre | vendu | Il a vendu. | i-la van-dü | Sattı. |
| faire | fait | Nous avons fait. | nu za-von fe | Yaptık. |
| prendre | pris | Vous avez pris. | vu za-ve pri | Aldınız. |
| voir | vu | Ils ont vu. | il zon vü | Gördüler. |
| aller | allé | Je suis allé(e). | jö süi za-le | Gittim. |
| venir | venu | Elle est venue. | e-le vö-nü | Geldi. |
Kural: -er fiillerinde ortaç -é, -ir fiillerinin çoğunda -i, -re fiillerinin çoğunda -u ile biter. Faire, prendre, voir, avoir (eu), être (été) gibi düzensiz fiillerin ortaçlarını tek tek ezberlemek gerekir.
Imparfait nasıl yapılır?
Fiilin “nous” çekimini al, sonundaki -ons’u at, kalan köke şu ekleri getir: -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient. Bu kural neredeyse bütün fiillerde işler; tek istisna être (kök: ét-).
| Zamir | parler (nous parlons) | faire (nous faisons) | être |
|---|---|---|---|
| je | parlais (par-le) | faisais (fö-ze) | étais (e-te) |
| tu | parlais (par-le) | faisais (fö-ze) | étais (e-te) |
| il / elle | parlait (par-le) | faisait (fö-ze) | était (e-te) |
| nous | parlions (par-li-yon) | faisions (fö-zi-yon) | étions (e-ti-yon) |
| vous | parliez (par-li-ye) | faisiez (fö-zi-ye) | étiez (e-ti-ye) |
| ils / elles | parlaient (par-le) | faisaient (fö-ze) | étaient (e-te) |
İyi haber: tekil şahıslar ve “ils” aynı okunur. Konuşurken yalnızca “nous” ve “vous” biçimine dikkat etmen yeter.
Hangisi ne zaman? Karşılaştırma tablosu
| Passé composé | Imparfait |
|---|---|
| Bir kez olup biten olay: Hier, j’ai vu Marie. (i-yer, je vü ma-ri) – Dün Marie’yi gördüm. | Alışkanlık: Je voyais Marie tous les jours. (jö vua-ye ma-ri tu le jur) – Marie’yi her gün görürdüm. |
| Art arda olaylar: Il est entré, il a dit bonjour et il est parti. (i-le tan-tre, i-la di bon-jur e i-le par-ti) – İçeri girdi, merhaba dedi ve gitti. | Betimleme: Il faisait beau et la mer était calme. (il fö-ze bo e la mer e-te kalm) – Hava güzeldi ve deniz sakindi. |
| Süresi belli eylem: J’ai habité à Lyon pendant deux ans. (je a-bi-te a li-yon pan-dan dö zan) – Lyon’da iki yıl yaşadım. | Süren durum: J’habitais à Lyon à cette époque. (ja-bi-te a li-yon a set e-pok) – O zamanlar Lyon’da yaşıyordum. |
| Araya giren olay: … quand tu as appelé. (kan tü a za-pö-le) – … sen aradığında. | Devam eden eylem: Je dormais… (jö dor-me) – Uyuyordum… |
İpucu veren zaman ifadeleri
Bazı kelimeler hangi zamanı seçeceğini neredeyse ele verir. Kesin kural değiller ama iyi bir pusula.
- Passé composé’yi çağıranlar: hier (i-yer) – dün, soudain / tout à coup (su-den / tu ta ku) – birden, une fois (ün fua) – bir kez, ce matin (sö ma-ten) – bu sabah, l’année dernière (la-ne der-ni-yer) – geçen yıl.
- Imparfait’yi çağıranlar: souvent (su-van) – sık sık, d’habitude (da-bi-tüd) – genelde, tous les jours (tu le jur) – her gün, autrefois (o-trö-fua) – eskiden, quand j’étais petit(e) (kan je-te pö-ti / pö-tit) – küçükken.
Dikkat: “hier” varsa bile arka plan imparfait olabilir: Hier, il pleuvait. (i-yer, il plö-ve) – Dün yağmur yağıyordu. Anlam belirler, kelime yalnızca ipucudur.
Zamana göre anlamı değişen fiiller
Bazı fiillerde zaman seçimi anlamı da değiştirir. Bunlar B1 sınavlarında sık karşına çıkar.
| Imparfait | Passé composé |
|---|---|
| Je savais. (jö sa-ve) – Biliyordum. | J’ai su. (je sü) – Öğrendim, haberim oldu. |
| Je connaissais Paul. (jö ko-ne-se pol) – Paul’ü tanıyordum. | J’ai connu Paul. (je ko-nü pol) – Paul’le tanıştım. |
| Je pouvais. (jö pu-ve) – Yapabiliyordum (imkânım vardı). | J’ai pu. (je pü) – Yapabildim, başardım. |
| Je devais partir. (jö dö-ve par-tir) – Gitmem gerekiyordu. | J’ai dû partir. (je dü par-tir) – Gitmek zorunda kaldım. |
Mini hikâyeyle pekiştir
- Quand j’étais petite, j’allais chez ma grand-mère tous les étés. (kan je-te pö-tit, ja-le şe ma gran-mer tu le ze-te) – Küçükken her yaz anneanneme giderdim. (alışkanlık → imparfait)
- Sa maison était près de la mer. (sa me-zon e-te pre dö la mer) – Evi denize yakındı. (betimleme → imparfait)
- Un jour, j’ai trouvé un petit chien sur la plage. (ön jur, je tru-ve ön pö-ti şi-yen sür la plaj) – Bir gün kumsalda küçük bir köpek buldum. (tek olay → passé composé)
- Il avait faim et il tremblait. (i-la-ve fen e il tram-ble) – Açtı ve titriyordu. (durum → imparfait)
- Nous l’avons gardé. (nu la-von gar-de) – Onu yanımızda tuttuk. (olay → passé composé)
Bu tarz kısa metinlerle pratik yapmak istersen A1-A2 kısa hikayeler yazısındaki A2 hikâyeleri tam bu iki zamanla yazıldı. Diğer dilbilgisi yazıları Fransızca öğren sayfasında.
Sık sorulan sorular
Passé simple ile passé composé aynı şey mi?
Anlamları yakın ama passé simple bugün neredeyse yalnızca romanlarda ve tarih metinlerinde kullanılır. Konuşurken ve günlük yazıda geçmişteki olaylar için passé composé kullanırsın; passé simple’ı okurken tanıman yeterli.
Türkçedeki “-mişti” hangisine denk gelir?
“-mişti”, geçmişte bir olaydan daha önce olanı anlatır; Fransızcada bunun karşılığı plus-que-parfait’dir: J’avais déjà mangé (ja-ve de-ja man-je) – Çoktan yemiştim. Passé composé ve imparfait’yi oturttuktan sonra çalışman daha kolay olur.
İkisinden hangisini önce öğrenmeliyim?
Önce passé composé. Geçmişte ne yaptığını anlatmak için ondan başlamak en işe yarar yol. Imparfait’ye “c’était” (se-te) – “…idi” ve “il y avait” (i-li-ya-ve) – “vardı” kalıplarıyla başlamak kolaylık sağlar.
Être ile kurulan passé composé’de neden -e ve -s ekleniyor?
Être alan fiillerde ortaç özneye uyar: Elle est partie, Ils sont arrivés, Elles sont venues. Avoir alan fiillerde ise ortaç genelde değişmez: Elle a mangé.
Leman Aydın Koçyiğit, yurt dışı eğitim danışmanıdır. Lise, dil okulu, üniversite ve burs programları konusunda 16 yıllık deneyime sahiptir. YÖK, Milli Eğitim Bakanlığı ve uluslararası eğitim kurumlarının güncel kriterlerini takip ederek öğrencilerin yurtdışında eğitim süreçleri için güvenilir ve kapsamlı rehberler hazırlamaktadır.