Pretérito Indefinido Çekimi: Kurallar, Tablolar ve Test

Pretérito indefinido, düzenli fiillerde kökün sonuna iki ek setinden biri eklenerek çekilir: -ar fiilleri -é, -aste, -ó, -amos, -asteis, -aron (hablé), -er ve -ir fiilleri -í, -iste, -ió, -imos, -isteis, -ieron (comí, viví) alır. Asıl dikkat istenen kısım istisnalardır: tener → tuve, hacer → hice gibi kökü tamamen değişen fiiller vurgu işareti almaz, buscar → busqué gibi fiillerde yalnızca yazım değişir, pedir → pidió gibi -ir fiillerinde ise kök yalnızca üçüncü şahıslarda değişir.

Düzenli fiillerde ekler

Mastardan -ar, -er ya da -ir kısmını at, kalan köke eki ekle. -er ve -ir fiillerinin ekleri bu zamanda tamamen aynıdır, yani aslında iki set öğrenmen yeterli.

İki ayrıntı önemli. Birincisi vurgu: hablo (konuşurum, şimdiki zaman) ile habló (konuştu) yazımda vurgu işaretiyle, telaffuzda vurgunun yeriyle ayrılır; kişi ve zaman anlamları da farklıdır. İkincisi: -ar ve -ir fiillerinde nosotros çekimi şimdiki zamanla aynıdır (hablamos, vivimos); hangi zaman olduğunu bağlam ya da ayer gibi bir zaman ifadesi gösterir. -er fiillerinde ise fark vardır: comemos (yiyoruz) – comimos (yedik). Şimdiki zaman ekleri için İspanyolca presente yazısına bakabilirsin. Vosotros çekimi İspanya’da kullanılır; Latin Amerika’da çoğul “siz” için genellikle ustedes tercih edilir.

Yalnızca yazımı değişen fiiller

Bu fiiller aslında düzenlidir; okunuşu korumak için yalnızca yazım değişir. Değişiklik -car, -gar ve -zar fiillerinde yalnızca yo çekiminde olur:

Son satırdaki grupta (leer, creer, caer, oír, construir) kök bir sesliyle biter; iki sesli arasında kalan i, y’ye dönüşür: creyó, cayeron, construyó. Leer, creer, caer ve oír’de diğer kişilerde í vurgulu yazılır (leíste, creímos, oíste); -uir ile biten construir gibi fiillerde ise yo dışındaki kişilerde yazılmaz (construí ama construiste, construimos).

-ir fiillerinde kök değişimi (e → i, o → u)

Şimdiki zamanda kökü değişen -ir fiillerinin çoğu indefinidoda da değişir, ama yalnızca üçüncü tekil ve üçüncü çoğul şahısta:

Aynı davranışı gösteren sık fiiller: repetir → repitió, servir → sirvió, preferir → prefirió, seguir → siguió, morir → murió. Buna karşılık şimdiki zamanda kökü değişen -ar ve -er fiilleri indefinidoda değişmez: pensar → pensé, pensó; volver → volví, volvió. Bu, yeni başlayanların sık yaptığı bir hatadır (“piensó” yanlış).

Kökü değişen düzensiz fiiller

En sık kullanılan fiillerin bir kısmı bu zamanda yeni bir kök alır. Bunlara dilbilgisi kitaplarında pretérito fuerte (güçlü geçmiş) da denir. Ekleri ortaktır: -e, -iste, -o, -imos, -isteis, -ieron, ve hiçbirinde vurgu işareti yoktur (tuve, tuvo).

İki istisnaya dikkat: hacer fiilinin üçüncü tekil şahsı okunuşu korumak için hizo diye yazılır (c → z). -j- grubunda üçüncü çoğul ek -eron olur, i düşer: dijeron, trajeron, condujeron (“dijieron” yanlış).

Tam çekimle iki örnek: tener → tuve, tuviste, tuvo, tuvimos, tuvisteis, tuvieron; decir → dije, dijiste, dijo, dijimos, dijisteis, dijeron.

Ser, ir, dar ve ver

Bu dört fiil kendi kalıbını izler. Ser (olmak) ve ir (gitmek) indefinidoda tamamen aynı çekilir; anlam bağlamdan çıkar: Fue un buen día. (Güzel bir gündü.) – Fue al mercado. (Pazara gitti.)

Fui, fue, di, dio, vi ve vio tek heceli oldukları için güncel yazım kurallarına göre vurgu işareti almaz. Dar -ar ile bitmesine rağmen -er/-ir eklerini alır (di, dio). Daha fazla düzensiz fiil için İspanyolca düzensiz fiiller ve sık kullanılan 30 İspanyolca fiil yazılarına bakabilirsin.

Zaman ifadeleri ve örnek cümleler

Indefinido çoğunlukla bitmiş bir zaman dilimini gösteren ifadelerle birlikte gelir: ayer (dün), anoche (dün gece), anteayer (evvelsi gün), la semana pasada (geçen hafta), el año pasado (geçen yıl), hace dos días (iki gün önce), en 2020. Okunuşlar Latin Amerika telaffuzuyla ve yaklaşıktır; İspanya’nın büyük bölümünde z ve ce/ci peltek söylenir, j ise Türkçedeki h’den daha gırtlaktan bir sestir.

• Ayer llegué tarde al trabajo. (a-yer ye-ge tar-de al tra-ba-ho) – Dün işe geç kaldım.
• Anoche no dormí bien. (a-no-che no dor-mi bien) – Dün gece iyi uyuyamadım.
• Mi hermana pidió una pizza. (mi er-ma-na pi-di-o u-na pit-sa) – Kız kardeşim pizza sipariş etti.
• El año pasado fuimos a México. (el a-nyo pa-sa-do fui-mos a me-hi-ko) – Geçen yıl Meksika’ya gittik. (x burada j sesindedir.)
• ¿Qué hiciste el fin de semana? (ke i-sis-te el fin de se-ma-na) – Hafta sonu ne yaptın?
• Tuve un examen hace dos días. (tu-be un ek-sa-men a-se dos di-as) – İki gün önce bir sınavım vardı.
• Nos dijeron la verdad. (nos di-he-ron la ber-dad) – Bize gerçeği söylediler.
• Empecé a estudiar español en 2023. (em-pe-se a es-tu-diar es-pa-nyol en dos mil bein-ti-tres) – 2023’te İspanyolca çalışmaya başladım.

Bölgesel bir not: İspanya’da hoy (bugün), esta semana (bu hafta) gibi henüz kapanmamış zaman dilimlerinde çoğunlukla pretérito perfecto tercih edilir (Hoy he comido paella.). Latin Amerika’nın birçok yerinde aynı durumda indefinido daha yaygındır (Hoy comí paella.). İkisi de doğru; kullanım bölgeye ve konuşana göre değişir. Indefinidoyu imperfectodan ayırmak için Indefinido ve imperfecto farkı yazısına bakabilirsin.

Mini test: 8 çekim

Parantezdeki fiili indefinidoda çek.

1. Yo ___ (pagar) la cuenta.
2. Ella ___ (leer) el libro en dos días.
3. Ellos ___ (traer) la comida.
4. ¿Tú ___ (hacer) los deberes?
5. Usted ___ (dormir) diez horas.
6. Nosotros ___ (estar) en Madrid una semana.
7. Yo ___ (empezar) el curso en enero.
8. Mis padres ___ (ir) a la playa.

Cevaplar: 1. pagué · 2. leyó · 3. trajeron · 4. hiciste · 5. durmió · 6. estuvimos · 7. empecé · 8. fueron

Tüm İspanyolca konular İspanyolca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

Pretérito indefinido ile pretérito perfecto simple aynı şey mi?

Evet. Kraliyet İspanyol Akademisi’nin (RAE) dilbilgisinde kullandığı terim pretérito perfecto simple‘dır; birçok ders kitabı ve öğretmen ise aynı zamana pretérito indefinido der. İkisi aynı çekimi anlatır.

Indefinidoda hangi fiiller vurgu işareti almaz?

Kökü değişen düzensiz fiiller (tuve, hizo, dije, pude) ve tek heceli biçimler (fui, fue, di, dio, vi, vio) vurgu işareti almaz. Düzenli fiillerin yo ve él/ella çekimleri ise işaret taşır (hablé, comió).

Hangi düzensiz fiillerden başlamalıyım?

Günlük konuşmada en çok ser/ir (fui), tener (tuve), estar (estuve), hacer (hice), decir (dije), poder (pude) ve ver (vi) ile karşılaşırsın. Bu yedi fiili oturtmak, geçmişi anlatırken çoğu durumda işini görür; geri kalanı okudukça ve dinledikçe eklenir.

Vosotros çekimini öğrenmem gerekiyor mu?

İspanya’da yaşayacak ya da İspanya merkezli bir sınava hazırlanacaksan öğrenmen faydalı olur. Latin Amerika’da çoğul “siz” için ustedes kullanıldığından vosotros günlük konuşmada genellikle duyulmaz, ama metinlerde karşına çıkabilir.