Indefinido ve Imperfecto Farkı: Örnekler ve 8 Soruluk Test

Indefinido, geçmişte bitmiş ve sınırları belli bir olayı anlatır: Ayer comí paella. (Dün paella yedim.) Imperfecto ise geçmişteki arka planı, alışkanlığı ve süren durumu anlatır: De niño comía mucha fruta. (Çocukken çok meyve yerdim.) En önemli istisna şu: süre belirtmek tek başına imperfecto gerektirmez; Viví en Madrid dos años. (İki yıl Madrid’de yaşadım.) gibi kapanmış bir dönem indefinido ile söylenir.

Kısa kural: fotoğraf mı, film mi?

İspanyolcada geçmiş zamanı anlatırken iki ayrı bakış açısı var. Indefinido (dilbilgisi kitaplarında pretérito perfecto simple diye de geçer) olayı başı ve sonu olan tek bir kare gibi gösterir: oldu, bitti. Imperfecto ise kamerayı açık bırakır: o sırada ne vardı, ne sürüyordu, ne hep tekrarlanırdı.

Bu ayrım çoğu zaman olayın kendisinden değil, konuşanın olaya nasıl baktığından gelir. Aynı yağmur iki şekilde anlatılabilir:

• Ayer llovió toda la tarde. (a-yer yo-bi-o to-da la tar-de) – Dün bütün öğleden sonra yağmur yağdı. (Dönem kapandı, özet veriyorsun.)
• Ayer llovía cuando salí de casa. (a-yer yo-bi-a kuan-do sa-li de ka-sa) – Dün evden çıktığımda yağmur yağıyordu. (Yağmur arka plan, çıkış olay.)

Okunuşları Latin Amerika telaffuzuyla, yaklaşık olarak verdik. İspanya’nın büyük bölümünde z ve ce/ci peltek söylenir (İngilizcedeki th sesine yakın); ll çoğu yerde “y” gibi, Arjantin ve Uruguay’da ise “ş/j” sesine yakın duyulur. j gırtlaktan gelen sert bir h sesidir, Türkçede tam karşılığı yok.

Çekim tablosu: düzenli ve sık düzensiz fiiller

Düzenli fiillerde iki zamanın ekleri şöyle. Vurgu işaretlerine dikkat: indefinidoda “ben” ve “o” çekimleri vurguludur (hablé, habló), imperfectoda -er/-ir fiillerinin tüm çekimleri í taşır.

-ir fiilleri indefinidoda comer gibi çekilir (viví, viviste, vivió, vivimos, vivisteis, vivieron), imperfectoda da aynı ekleri alır (vivía, vivías…). Vosotros çekimi İspanya’da kullanılır; Latin Amerika’da çoğul “siz” için ustedes tercih edilir.

İyi haber: imperfectoda yalnızca üç düzensiz fiil var: ser (era), ir (iba) ve ver (veía). Indefinidoda ise sık kullanılan fiillerin çoğu düzensizdir: ser / ir → fui, fue, fueron (ikisi aynı çekilir, anlam bağlamdan çıkar); tener → tuve; estar → estuve; hacer → hice, hizo; poder → pude; decir → dije, dijeron. Bu fiillerin indefinido çekimlerinde vurgu işareti yoktur. Tam tablolar için İspanyolca düzensiz fiiller yazısına bakabilirsin.

Indefinido ne zaman kullanılır?

Olayı bitmiş, sayılabilir ya da sınırları çizilmiş olarak görüyorsan indefinido seçersin. En sık dört durum:

• Tek seferlik, tamamlanmış olay: El sábado vi una película. (el sa-ba-do bi u-na pe-li-ku-la) – Cumartesi bir film izledim.
• Sayısı belli tekrar: Fui a Barcelona tres veces. (fui a bar-se-lo-na tres be-ses) – Barselona’ya üç kez gittim.
• Kapanmış bir dönem: Estudié inglés cuatro años. (es-tu-di-e in-gles kua-tro a-nyos) – Dört yıl İngilizce çalıştım.
• Art arda olaylar: Llegué a casa, cené y me acosté. (ye-ge a ka-sa se-ne i me a-kos-te) – Eve vardım, akşam yemeğini yedim ve yattım.

ayer (dün), anoche (dün gece), el año pasado (geçen yıl), de repente (birden) gibi ifadeler çoğu zaman indefinido ile gelir. Ama bunlar kural değil, ipucudur: “Ayer llovía cuando salí” örneğinde olduğu gibi aynı “ayer” imperfecto ile de kullanılabilir.

Imperfecto ne zaman kullanılır?

Imperfecto, geçmişte süren bir şeyin içinden konuşur. Türkçedeki “-ıyordu” ve “-ırdı” eklerine çoğu zaman denk gelir.

• Alışkanlık: De niño, jugaba al fútbol todos los días. (de ni-nyo hu-ga-ba al fut-bol to-dos los di-as) – Çocukken her gün futbol oynardım.
• Tasvir ve arka plan: Hacía sol y la gente paseaba por la playa. (a-si-a sol i la hen-te pa-se-a-ba por la pla-ya) – Güneşliydi ve insanlar sahilde yürüyordu.
• Geçmişte saat ve yaş: Eran las diez. (e-ran las dies) – Saat ondu. Tenía doce años. (te-ni-a do-se a-nyos) – On iki yaşındaydım.
• Kesilen eylem: Leía cuando sonó el teléfono. (le-i-a kuan-do so-no el te-le-fo-no) – Telefon çaldığında okuyordum.
• Aynı anda süren iki eylem: Mientras yo cocinaba, mi hermana estudiaba. (mien-tras yo ko-si-na-ba mi er-ma-na es-tu-dia-ba) – Ben yemek yaparken kız kardeşim ders çalışıyordu.

Kesilen eylem kalıbı iki zamanı bir arada gösterir: süren arka plan imperfecto, araya giren olay indefinido. Estaba en la ducha cuando me llamaste. (es-ta-ba en la du-cha kuan-do me ya-mas-te) – Beni aradığında duştaydım. Burada estar fiili kullanılıyor; ser ile estar ayrımını ser ve estar farkı yazısında anlattık.

Zamana göre anlamı değişen fiiller

Bazı fiillerde zaman seçimi Türkçe çeviriyi de değiştirir. Indefinido genellikle bir anı ya da sonucu, imperfecto bir durumu anlatır:

Bu farklar bağlama göre yumuşayabilir, ama başlangıçta tablodaki anlamlarla düşünmek seni doğru yöne götürür.

Türkçe ile karşılaştırma ve sık hatalar

Birçok öğrenci “-dı = indefinido, -ıyordu/-ırdı = imperfecto” diye eşleştirir. Bu başlangıç için işe yarar, ama birebir değildir:

• Türkçe “-dı” ama tasvir: “Dün hava güzeldi” çoğu zaman Ayer hacía buen tiempo. (a-yer a-si-a buen tiem-po) olur, çünkü havayı tasvir ediyorsun. Günü bütün olarak değerlendiriyorsan indefinido da doğaldır: Ayer fue un buen día. (a-yer fue un buen di-a) – Dün güzel bir gündü.
• Türkçe “-dı” ama alışkanlık: “Çocukken çok kitap okudum” cümlesindeki tekrar eden durum için genellikle De niña leía muchos libros. (de ni-nya le-i-a mu-chos li-bros) denir.
• Süre = imperfecto sanmak: “Trabajaba allí cinco años” yerine kapanmış dönem için Trabajé allí cinco años. (tra-ba-he a-yi sin-ko a-nyos) – Orada beş yıl çalıştım.

Bir de bölge farkı var: İspanya’da bugün, bu hafta gibi henüz bitmemiş zaman dilimlerindeki olaylar çoğunlukla pretérito perfecto ile söylenir: Hoy he comido paella. (oy e ko-mi-do pa-e-ya). Latin Amerika’nın büyük bölümünde aynı cümle genellikle indefinido ile kurulur: Hoy comí paella. İkisi de anlaşılır; hangi bölgenin İspanyolcasını öğrendiğine göre birini öne çıkarman yeterli.

Mini test: 8 cümle

Parantezdeki fiili indefinido ya da imperfecto ile çek. Cevaplar aşağıda.

1. Ayer ___ (comer, yo) en un restaurante italiano.
2. Cuando era niña, mi madre me ___ (cantar) todas las noches.
3. ___ (ser) las once cuando llegamos a casa.
4. Mientras yo ___ (estudiar), mi hermano veía la tele.
5. El año pasado ___ (ir, yo) a México dos veces.
6. Cuando ___ (tener, yo) diez años, vivíamos en Ankara.
7. Estaba en la ducha cuando ___ (sonar) el teléfono.
8. ___ (vivir, yo) en Sevilla tres años y luego volví a Turquía.

Cevaplar: 1. comí (tek seferlik olay) · 2. cantaba (alışkanlık) · 3. Eran (geçmişte saat) · 4. estudiaba (aynı anda süren eylem) · 5. fui (sayısı belli tekrar) · 6. tenía (geçmişte yaş) · 7. sonó (araya giren olay) · 8. Viví (kapanmış dönem).

Fiil çekimlerinde takıldıysan sık kullanılan İspanyolca fiiller listesinden başlayabilir, geçmiş zamanı sevdiğin şeyleri anlatırken denemek için gustar fiili yazısına geçebilirsin. Tüm konular İspanyolca öğren sayfasında.

Sık sorulan sorular

Indefinido ile pretérito perfecto simple aynı şey mi?

Evet. Aynı zamanın iki adıdır; birçok ders kitabında ve Latin Amerika’da çoğunlukla “indefinido”, güncel dilbilgisi kaynaklarında “pretérito perfecto simple” adı geçer. He comido gibi yardımcı fiilli zaman ise ayrı bir zamandır (pretérito perfecto compuesto).

“Ayer” gördüğüm her cümlede indefinido mu kullanmalıyım?

Hayır. Zaman ifadeleri yalnızca ipucudur. “Ayer” ile tamamlanmış bir olay anlatıyorsan indefinido, o günün arka planını ya da süren bir durumu anlatıyorsan imperfecto kullanırsın: Ayer estaba cansado. (a-yer es-ta-ba kan-sa-do) – Dün yorgundum.

Imperfectoda kaç düzensiz fiil var?

Yalnızca üç: ser (era), ir (iba) ve ver (veía). Geri kalan fiiller -ar için -aba, -er/-ir için -ía ekleriyle çekilir. Indefinidoda ise düzensiz fiil sayısı çok daha fazladır.

Hangisini önce öğrenmeliyim?

Çoğu ders programı önce indefinidoyu, ardından imperfectoyu verir; çünkü “dün ne yaptın?” sorusu günlük konuşmada çok erken gelir. İkisini ayrı ayrı öğrendikten sonra yukarıdaki gibi karışık cümlelerle alıştırma yapmak, farkı oturtmanın etkili yollarından biridir.