-ise vs -ize: İngiliz ve Amerikan Yazımı Pratik Kılavuz

Son Güncelleme: 28 Şubat 2026

Britanya ve Amerika arasında yazım farkları, İngilizce öğrenen herkesin bir noktada kafasını karıştırır. En çok takılan yerlerden biri de fiillerin sonundaki -ise ve -ize ekleridir: organise mi organize mi, realise mi realize mı? Bu farklar hem akademik metinlerde hem de sınav yazılarınızda puanınıza, hatta CV’nizdeki profesyonel algıya etki edebilir. Bu yazıda, İngiliz İngilizcesinde “-ise” ile Amerikan İngilizcesinde “-ize” kullanımının mantığını, istisnaları ve pratik seçim stratejilerini net biçimde anlatıyoruz. Yurtdışı eğitim hedefleriniz doğrultusunda hangi varyasyonu ne zaman tercih etmeniz gerektiğini örneklerle göreceksiniz.

Ayrıca tutarlılığı nasıl koruyacağınızı, sınav ve üniversite başvurularında hangi yazımın avantajlı olduğunu, otomatik denetim araçlarını nasıl ayarlayacağınızı ve yaygın hataları nasıl önleyeceğinizi hızlı ipuçlarıyla özetledik. Hazırsanız başlayalım.

İçindekiler

• -ise ve -ize Arasındaki Temel Fark Nedir?
• Hangi Yazım Doğru? Kural, Kullanım ve İstisnalar
• Yaygın Kelimeler ve Zorlayan İstisnalar Tablosu
• Sınavlar, CV ve Akademik Yazımda Hangisini Tercih Etmelisiniz?
• Tutarlılık Nasıl Sağlanır? Pratik İpuçları ve Araçlar
• Yurtdışı Eğitim ve Kariyer Hedefleriniz İçin Hangi Varyasyon Daha Uygun?
• -ise/-ize Yazımını Doğru Seçme ve Tutarlılığı Sağlama
• Sık Yapılan Hatalar ve Kafa Karışıklıkları
• Sonuç
• Sıkça Sorulan Sorular

Bu rehber, güncel sözlük ve stil kılavuzlarının eğilimlerini derleyerek -ise/-ize ikilemini netleştirir. Akademik, profesyonel ve sınav bağlamlarında hangi varyantın doğal beklenti olduğunu; istisna listelerini, araç ayarlarını ve pratik kontrol adımlarını örneklerle sunar. Yazım tercihinizi hızla belirleyip metin boyunca tutarlılığı korumanıza yardım eder.

-ise ve -ize Arasındaki Temel Fark Nedir?

Kısa cevap: ABD’de -ize standarttır; Birleşik Krallık’ta ise -ise yaygındır. Yani Amerikan İngilizcesinde organize, recognize, realize gibi yazımlar norm iken, İngiliz İngilizcesinde bunların karşılığı çoğunlukla organise, recognise, realise şeklindedir. Ancak “İngiltere’de -ize yanlış” demek hatalı olur. Oxford yazımında (Oxford spelling) realize, organize gibi -ize’li biçimler İngiltere’de de kabul görür. Yayınevlerine ve kurumların stil rehberlerine bağlı olarak birini seçmek ve metin boyunca tutarlı kalmak esastır.

Hem -ise hem -ize, “-laştırmak/-etmek” anlamı veren Yunanca kökenli -izein ekinden türemiştir. Fakat tarihsel ve yayıncılık tercihleri, İngiltere’de -ise’yi yaygınlaştırmıştır. Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde ise kullanım çoğu durumda karmadır; kurum ve yayın düzeyinde tercih belirir. Dolayısıyla “yanlış/doğru”dan ziyade, “hangi varyasyon hangi bağlamda beklentidir?” sorusu daha yol göstericidir.

Güncel Not: Mevcut pratikte, İngiltere içindeki kurumlar arasında bile farklı tercihler görülebilir: Oxford geleneği -ize’i onaylarken pek çok haber kurumu ve kamu iletişimi -ise eğilimindedir. Tercihi mutlaka kurumun stil sayfasından teyit edin.

Hangi Yazım Doğru? Kural, Kullanım ve İstisnalar

Genel kural şudur: ABD’de -ize, BK’da -ise tercih edilir; ancak Oxford geleneğinde -ize meşrudur. Bunun yanında iki kritik istisna ailesi vardır.

Birincisi, -ise ile biten ancak bu eki morfolojik olarak “-ize” ekiyle ilişkili olmayan fiiller. Bunlar her iki dilde de “-ise” ile yazılır ve “-ize” yapılmaz: advertise, advise, chastise, comprise, exercise, improvise, revise, supervise, surprise, televise gibi. Bu kelimeler “-ize” ile yazıldığında hatalı görünür.

İkincisi, -yse/-yze farkı. İngiliz İngilizcesinde analyse, catalyse, paralyse gibi yazımlar yaygındır; Amerikan İngilizcesinde ise analyze, catalyze, paralyze beklenir. Bu fark -ise/-ize meselesiyle akraba görünse de ayrı bir yazım ailesidir ve sınav yazılarında puan kaybı yaratabilecek kadar kritiktir.

Ayrıca isimleşmiş biçimler de aynı mantığı izler: organisation vs organization; globalisation vs globalization. ABD’de -ization, BK’da -isation öne çıkar; Oxford yazımı yine -ization’ı kabul edebilir. Akademik kurumların stil rehberi, hangi biçimi kullanacağınızı belirlemede en güvenli kaynaktır.

Ek bir not: capsize gibi bazı sözcükler tarihsel olarak -ize ile biter; bunlar -ise/-ize varyantına göre değişmez ve her iki İngilizcede de aynı kalır.

Yaygın Kelimeler ve Zorlayan İstisnalar Tablosu

Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan fiiller ve bazı kafa karıştıran örnekleri yan yana gösterir. Not sütunu, istisna veya dikkat edilmesi gereken noktaları vurgular.

Sınavlar, CV ve Akademik Yazımda Hangisini Tercih Etmelisiniz?

Uluslararası sınavlar genellikle İngilizcenin standart varyantlarını kabul eder; önemli olan, sınav yazınız boyunca aynı yazım sisteminde tutarlı kalmanızdır. Örneğin IELTS ve Cambridge sınavlarında Britanya yazımı doğal karşılanır, fakat -ize’li Oxford yazımı da yanlış sayılmaz. TOEFL daha çok Amerikan İngilizcesini referans alır; bu nedenle -ize biçimlerini tercih etmek doğal görünür. Ancak her iki sınavda da tutarlı olduğunuz sürece puan kaybı yaşamazsınız.

CV, kapak mektubu ve LinkedIn profilinizde hedef pazarın beklentisine uyum önemlidir. Birleşik Krallık veya Avrupa odaklı başvurularda -ise yazımı profesyonel algıyı güçlendirir; ABD odaklı başvurularda -ize daha yerinde olur. Akademik makalelerde ise, dergi veya üniversitenin stil kılavuzunu mutlaka kontrol edin; Chicago, APA, MLA gibi rehberler ve dergi yönergeleri yazımı netleştirir. Seviye tespiti ve odak alanınızı görmek için İngilizce Seviye Testi Çöz diyerek hızlı bir değerlendirme alabilirsiniz.

Güncel Not: Son dönemde, bazı çevrimiçi sınav ve başvuru platformları dil varyantını seçme alanı sunar. Bu seçenek varsa uygun varyantı işaretleyin; yoksa metin içinde tek bir sürüme bağlı kalın ve karışık kullanımı özellikle başlıklarda ve özetlerde önleyin.

Tutarlılık Nasıl Sağlanır? Pratik İpuçları ve Araçlar

Metne başlamadan önce bir varyasyon seçin: “ABD odaklı içerik — hepsi -ize” veya “BK odaklı — hepsi -ise”. Bu kararı brief’e yazın; ekip çalışmasında herkes aynı çizgiyi izlesin. Hangi yazımı seçerseniz seçin, metin başından sonuna kadar aynı yaklaşımı sürdürün.

Dil ayarı doğru yapılmış bir yazım denetleyici büyük fark yaratır. Word, Google Docs veya Grammarly gibi araçlarda “Language/Region” seçimini US English ya da UK English olarak belirleyin. İstisna kelimeleri (advertise, supervise, surprise) kişisel sözlüğünüze ekleyerek otomatik düzeltmelerin yanlış yönlendirmesini önleyin. Son okumada, özellikle -yse/-yze ve -isation/-ization çiftlerini tek tek tarayın.

Gelişmiş denetim için LanguageTool, Microsoft Editor, Writefull gibi araçlardan yararlanabilir; Overleaf veya referans yöneticilerinde (Zotero, EndNote) şablon dili ayarını hedef varyanta göre yapılandırabilirsiniz. Ekip içi incelemelerde Değişiklikleri İzle/Track Changes ve biçimsel checklist kullanın.

Güncel Not: Mevcut uygulamada bazı yapay zekâ asistanları metni özetlerken veya yeniden yazarken dil varyantını kendiliğinden Amerikanlaştırabiliyor/İngilizleştirebiliyor. Bu araçları kullandıysanız, çıktı sonrası mutlaka varyant taraması yapın ve belge dilini tek bir sürüme sabitleyin.

Yurtdışı Eğitim ve Kariyer Hedefleriniz İçin Hangi Varyasyon Daha Uygun?

Tercih edeceğiniz yazım aslında hedef ülke, üniversite ve sektörünüze bağlıdır. Londra’da bir master programına başvuruyorsanız -ise yazımı, Boston’da bir staj arıyorsanız -ize yazımı daha doğal görünür. Teknik ve bilimsel alanlarda yayınevine göre -ize’in tercih edildiği de olur; bu yüzden başvuru yaptığınız kurumun yönergelerini önceliklendirin. Yol haritanızı birlikte belirlemek için Yurtdışı Eğitim Danışmanlık hizmetimizle; dil temelinizi güçlendirmek için de Yurtdışında Dil Eğitimi programlarımızla yanınızdayız. Kişisel hedeflerinize göre hem yazım tercihi hem de akademik üslup standartlarını birlikte netleştiriyoruz.

Unutmayın, doğru yazım kadar doğru ton da önemlidir. Motivasyon mektubunuzda kurumsal ve temiz bir üslup, mülakat sonrası teşekkür e-postanızda ise samimi ama kusursuz bir dil sunmak fark yaratır. Küçük yazım tercihleri, profesyonel detaylara dikkat ettiğinizi gösterir.

-ise/-ize Yazımını Doğru Seçme ve Tutarlılığı Sağlama

1. Hedef bölge ve kurumunuzu belirleyin: Başvurduğunuz ülke, üniversite, dergi veya işverenin coğrafi ve kurumsal beklentisini netleştirin.
2. Stil rehberini kontrol edin: Kurumun yönergeleri varsa doğrudan onları izleyin; yoksa genel stil kılavuzlarına (ör. dergi/üniversite politikaları) bakın.
3. Varyasyonu yazım planına sabitleyin: “US: -ize” ya da “UK: -ise” kararını brief’inize ve belge başlığı meta/özelliklerine not düşerek paylaşın.
4. Yazım denetleyici ayarlarını yapın: Word/Docs/Grammarly/LanguageTool’da dil bölgesini seçin; istisnaları kişisel sözlüğe ekleyin.
5. Taslağı üretin ve ilk taramayı yapın: Otomatik düzeltme açıkken yazın; ardından -yse/-yze ve -isation/-ization çiftlerini gözden geçirin.
6. İstisna listesini doğrulayın: advertise, supervise, surprise gibi -ize yapılmayan sözcükleri listeleyin; toplu değiştirmelerde bunları koruyun.
7. Son kontrol ve ekip senkronu: Bul-Değiştir ile karışık kullanımı temizleyin; Track Changes ile ekip revizyonlarını tutarlı hale getirin.
8. Nihai teslim öncesi örnek sayfa denetimi: Başlıklar, özet, tablo/şekil başlıkları ve kaynakçada varyant sapması kalmadığını teyit edin.

Sık Yapılan Hatalar ve Kafa Karışıklıkları

-ise ile biten her kelimeyi “-ize yapılabilir” sanmak yaygın bir tuzaktır. advertise, surprise, supervise gibi kelimeler her iki dilde de -ise ile yazılır; “advertize, surprize, supervize” yanlıştır. Aynı şekilde Oxford yazımının -ize’i kabul ettiğini unutup İngiltere’de -ize kullanımını tamamen yanlış saymak da hatadır.

-yse/-yze grubunu -ise/-ize ile karıştırmak, sınav yazılarında hızlı puan kaybına yol açar. analyse/analyze, paralyse/paralyze gibi örneklerde kural farklıdır. Son olarak isim-fiil farkı Britanya İngilizcesinde ayrı bir konu olsa da (practice/practise), burada anlattığımız -ise/-ize tartışmasından bağımsızdır; bu iki alanı karıştırmayın.

Sonuç

-ise ve -ize arasındaki ayrım, “biri doğru diğeri yanlış” gibi siyah-beyaz değildir. ABD’de -ize standarttır; Birleşik Krallık’ta -ise yaygındır; Oxford geleneği ise -ize’i de meşru görür. Bazı fiiller -ise biçiminde sabittir ve asla -ize olmaz; ayrıca -yse/-yze çiftleri ayrı bir dikkat gerektirir. Esas olan, hedef pazar ve kurum beklentisine uygun varyasyonu seçip tutarlı kalmaktır.

Eğer hedefiniz uluslararası bir akademik program, global bir kariyer veya güçlü bir dil altyapısıysa, doğru yazım sadece estetik değil; fırsat eşitliği de sağlar. Tercihinizi netleştirmek ve başvuru belgelerinizi kurum standartlarına taşımak için Lemon Academy ekibi yanınızda.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: İngiltere’de -ize kullanırsam hata mı yapmış olurum?
Cevap: Hayır. Oxford yazımında -ize kabul edilir. Ancak çoğu Britanya yayınında -ise yaygındır. Burada önemli olan, kurumun stil rehberine ve metin içi tutarlılığa uymaktır.

Soru: IELTS yazı bölümünde -ise mi -ize mi tercih etmeliyim?
Cevap: Her ikisi de kabul edilir. Tutarlı kalmak koşuluyla puan kaybı yaşamazsınız. Britanya odaklı olduğundan -ise doğal görünür; ancak -ize de yanlış sayılmaz.

Soru: TOEFL için en güvenli seçim nedir?
Cevap: TOEFL Amerikan İngilizcesini referans aldığı için -ize kullanımı daha uyumludur. Yine de en kritik nokta, aynı yazımı baştan sona korumanızdır.

Soru: “advertize” neden yanlış?
Cevap: advertise, surprise, supervise gibi kelimelerdeki -ise, dönüştürücü “-ize” eki değildir. Bu kelimeler tarihsel olarak -ise ile sabitlenmiştir; -ize yapılmaz.

Soru: organisation ve organization arasında hangisini kullanmalıyım?
Cevap: ABD için organization; BK için organisation daha doğaldır. Oxford yazımı organization’ı kabul edebilir. Kurum rehberini kontrol edip tek bir varyasyona bağlı kalın.

Soru: Akademik makalemde karışık yazdım; düzeltmek için pratik bir yol var mı?
Cevap: Belge dilini US/UK olarak ayarlayıp yazım denetimi çalıştırın; sonra -yse/-yze ve -isation/-ization çiftlerini ayrıca manuel tarayın. Gerekirse bir stil rehberi eklentisi veya referans yöneticisinin şablon ayarlarını kullanın.

Soru: CV’de yazım tercihi gerçekten fark edilir mi?
Cevap: Evet. İnce detaylara dikkat eden işveren ve akademik jüriler bu tutarlılığı fark eder. Hedef pazarın varyasyonuna uymak profesyonel izlenimi güçlendirir.